હાઇડ્રોજન બંધની વ્યાખ્યા આપો. શું તે વાન્ડર વાલ્સ બળો કરતા નિર્બળ છે કે પ્રબળ?

(N/A) હાઇડ્રોજન બંધને એક અણુના વિદ્યુતઋણ પરમાણુ સાથે જોડાયેલા હાઇડ્રોજન અને બીજા અણુના વિદ્યુતઋણ પરમાણુ વચ્ચે કાર્યરત આકર્ષણ બળ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
વિદ્યુતઋણતામાં તફાવતને કારણે,હાઇડ્રોજન અને વિદ્યુતઋણ પરમાણુ વચ્ચેની બંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હાઇડ્રોજન પરમાણુથી દૂર જાય છે. પરિણામે,હાઇડ્રોજન પરમાણુ આંશિક ધન વીજભાર $(H^{\delta+})$ મેળવે છે અને વિદ્યુતઋણ પરમાણુ આંશિક ઋણ વીજભાર $(X^{\delta-})$ મેળવે છે.
$H^{\delta+} - X^{\delta-} \dots\dots H^{\delta+} - X^{\delta-} \dots\dots H^{\delta+} - X^{\delta-}$
$H$-બંધનનું મૂલ્ય ઘન અવસ્થામાં મહત્તમ અને વાયુ અવસ્થામાં ન્યૂનતમ હોય છે.
$H$-બંધના બે પ્રકાર છે:
$(i)$ આંતરઆણ્વીય $H$-બંધ,ઉદા. $HF$,$H_2O$.
$(ii)$ આંતઃઆણ્વીય $H$-બંધ,ઉદા. $o$-નાઇટ્રોફિનોલ.
હાઇડ્રોજન બંધ એ વાન્ડર વાલ્સ બળો કરતા પ્રબળ હોય છે કારણ કે હાઇડ્રોજન બંધને દ્વિધ્રુવ-દ્વિધ્રુવ આકર્ષણનું એક અત્યંત સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે.