જ્યારે ઉદગમ ગતિ કરતું હોય ત્યારે સ્થિર અવલોકનકાર દ્વારા અવલોકિત આવૃત્તિ માટેનું સમીકરણ મેળવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) આ માટે,આપણે નીચેની સંજ્ઞા પ્રણાલીનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: અવલોકનકારથી ઉદગમ તરફની દિશાને વેગની ધન દિશા તરીકે લેવામાં આવે છે.
ધારો કે એક ઉદગમ $S$ એ $v_{s}$ વેગથી ગતિ કરે છે અને અવલોકનકાર એવા ફ્રેમમાં સ્થિર છે જેમાં માધ્યમ પણ સ્થિર છે.
ધારો કે માધ્યમની સાપેક્ષમાં સ્થિર અવલોકનકાર દ્વારા માપવામાં આવતી કોણીય આવૃત્તિ $\omega$ અને આવર્તકાળ $T_{0}$ વાળા તરંગની ઝડપ $v$ છે.
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,$t=0$ સમયે ઉદગમ $S_{1}$ બિંદુ પર છે,જે અવલોકનકારથી $L$ અંતરે છે અને એક શૃંગ ઉત્સર્જિત કરે છે. આ શૃંગ અવલોકનકાર પાસે $t_{1} = \frac{L}{v} \quad \dots (1)$ સમયે પહોંચે છે.
$t=T_{0}$ સમયે ઉદગમ $v_{s}T_{0}$ અંતર કાપીને $S_{2}$ બિંદુ પર પહોંચે છે,જે અવલોકનકારથી $L + v_{s}T_{0}$ અંતરે છે. $S_{2}$ પર,ઉદગમ બીજું શૃંગ ઉત્સર્જિત કરે છે. આ શૃંગ અવલોકનકાર પાસે $t_{2} = T_{0} + \frac{L + v_{s}T_{0}}{v}$ સમયે પહોંચે છે.
$n T_{0}$ સમયે ઉદગમ તેનું $(n+1)^{th}$ શૃંગ ઉત્સર્જિત કરે છે,જે અવલોકનકાર પાસે $t_{n+1} = n T_{0} + \frac{L + n v_{s}T_{0}}{v} \quad \dots (2)$ સમયે પહોંચે છે.
અવલોકનકાર પાસે $(n+1)^{th}$ શૃંગ અને પ્રથમ શૃંગના આગમન વચ્ચેનો સમયગાળો $\Delta t = t_{n+1} - t_{1} = n T_{0} + \frac{L + n v_{s}T_{0}}{v} - \frac{L}{v} = n T_{0} + \frac{n v_{s}T_{0}}{v} = n T_{0} \left( 1 + \frac{v_{s}}{v} \right)$ છે.
અવલોકિત આવર્તકાળ $T$ એ ક્રમિક શૃંગો વચ્ચેનો સમયગાળો છે,તેથી $T = \frac{\Delta t}{n} = T_{0} \left( 1 + \frac{v_{s}}{v} \right) = T_{0} \left( \frac{v + v_{s}}{v} \right)$.
આવૃત્તિ $\nu = \frac{1}{T}$ અને $\nu_{0} = \frac{1}{T_{0}}$ હોવાથી,અવલોકિત આવૃત્તિ $\nu = \nu_{0} \left( \frac{v}{v + v_{s}} \right)$ મળે છે.

Explore More

Similar Questions

$150\, Hz$ ની આવૃત્તિ ઉત્સર્જિત કરતો એક નગણ્ય પરિમાણ ધરાવતો ધ્વનિ સ્ત્રોત એક ઊંચાઈ પરથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. ગુરુત્વાકર્ષણ હેઠળ પડતી વખતે,તે પડવાનું શરૂ કર્યાની એક સેકન્ડ પછી $2\, m/s$ ના અચળ વેગથી ઉપર જતા ફુગ્ગાની નજીકથી પસાર થાય છે. ફુગ્ગામાં રહેલા વ્યક્તિ દ્વારા પદાર્થને ઓળંગતા પહેલા અને પછી તરત જ અવલોકન કરાયેલ આવૃત્તિમાં તફાવત કેટલો હશે ($, Hz$ માં)? (આપેલ છે: ધ્વનિનો વેગ $= 300\, m/s$; $g = 10\, m/s^2$)

$\text{ધ્વનિનો એક સ્ત્રોત } 30 \,m/s \text{ ના અચળ વેગથી ગતિ કરે છે અને } 256 \,Hz \text{ આવૃત્તિનો અવાજ ઉત્પન્ન કરે છે. જ્યારે સ્ત્રોત સ્થિર અવલોકનકારની નજીક આવે છે અને તેને પસાર કર્યા પછી અવલોકનકાર દ્વારા અનુભવાતી આવૃત્તિઓનો ગુણોત્તર કેટલો હશે? [હવામાં ધ્વનિની ઝડપ } = 330 \,m/s]$

ધ્વનિનો એક સ્ત્રોત $20\, m/s$ ના અચળ વેગથી ગતિ કરી રહ્યો છે અને $1000\, Hz$ આવૃત્તિનો અવાજ ઉત્પન્ન કરે છે. જ્યારે સ્ત્રોત સ્થિર અવલોકનકારની નજીક આવે છે અને તેને ઓળંગી જાય છે ત્યારે અવલોકનકાર દ્વારા અનુભવાતી આવૃત્તિઓનો ગુણોત્તર કેટલો હશે? (ધ્વનિની ઝડપ $v = 340\, m/s$)

$22 \,ms^{-1}$ ની ઝડપે ગતિ કરતી પોલીસ કાર એક મોટરસાયકલ સવારનો પીછો કરે છે. પોલીસમેન $176 \,Hz$ ની આવૃત્તિવાળો હોર્ન વગાડે છે, જ્યારે તેઓ બંને $165 \,Hz$ ની આવૃત્તિવાળા સ્થિર સાયરન તરફ ગતિ કરે છે. જો મોટરસાયકલ સવાર દ્વારા સંભળાતા બીટ્સની સંખ્યા પ્રતિ સેકન્ડ શૂન્ય હોય, તો મોટરસાયકલની ઝડપ કેટલી હશે ($\,ms^{-1}$ માં)? (હવામાં ધ્વનિની ઝડપ $= 330 \,ms^{-1}$)

$660 \,Hz$ ની આવૃત્તિ ધરાવતી એક વ્હિસલ $1 \,m$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં $10 \,rad/s$ ની કોણીય ઝડપે ફરે છે. વર્તુળના કેન્દ્રની સાપેક્ષમાં સ્થિર અને લાંબા અંતરે રહેલા શ્રોતા દ્વારા સંભળાતી મહત્તમ આવૃત્તિ કેટલી હશે ($\,Hz$ માં)? (ધારો કે ધ્વનિની ઝડપ $= 340 \,m/s$ છે.)

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo