ગતિશીલ ઉદગમ અને ગતિશીલ અવલોકનકાર માટે અવલોકનકારે અનુભવેલી આવૃત્તિનું સમીકરણ મેળવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) ધારો કે અવલોકનકારથી ઉદગમ તરફની દિશાને ધન દિશા તરીકે લઈએ.
ધારો કે ઉદગમ અને અવલોકનકાર અનુક્રમે $v_{s}$ અને $v_{0}$ વેગથી ગતિ કરે છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે.
ધારો કે $t=0$ સમયે,અવલોકનકાર $O_{1}$ પર છે અને ઉદગમ $S_{1}$ પર છે,જ્યાં $O_{1}$ એ $S_{1}$ ની ડાબી બાજુએ છે.
ઉદગમ $v$ વેગ,$\nu$ આવૃત્તિ અને $T_{0}$ આવર્તકાળ ધરાવતું તરંગ ઉત્સર્જિત કરે છે,જે માધ્યમની સાપેક્ષ સ્થિર અવલોકનકાર દ્વારા માપવામાં આવે છે.
ધારો કે $t=0$ સમયે $O_{1}$ અને $S_{1}$ વચ્ચેનું અંતર $L$ છે,જ્યારે ઉદગમ પ્રથમ શૃંગ ઉત્સર્જિત કરે છે. અવલોકનકાર ગતિ કરતો હોવાથી,અવલોકનકારની સાપેક્ષ તરંગનો વેગ $v+v_{0}$ થશે. તેથી,પ્રથમ શૃંગ અવલોકનકાર પાસે $t_{1}=\frac{L}{v+v_{0}}$ સમયે પહોંચે છે.
$t=T_{0}$ સમયે,અવલોકનકાર અને ઉદગમ બંને તેમના નવા સ્થાનો $O_{2}$ અને $S_{2}$ પર પહોંચે છે. અવલોકનકાર અને ઉદગમ વચ્ચેનું નવું અંતર $O_{2}S_{2}$ એ $L+(v_{s}-v_{0})T_{0}$ થશે.
$S_{2}$ પર,ઉદગમ બીજું શૃંગ ઉત્સર્જિત કરે છે. આ અવલોકનકાર પાસે $t_{2}=T_{0}+\frac{L+(v_{s}-v_{0})T_{0}}{v+v_{0}}$ સમયે પહોંચે છે.
$nT_{0}$ સમયે,ઉદગમ તેનું $(n+1)^{th}$ શૃંગ ઉત્સર્જિત કરે છે,અને તે અવલોકનકાર પાસે $t_{n+1}=nT_{0}+\frac{L+n(v_{s}-v_{0})T_{0}}{v+v_{0}}$ સમયે પહોંચે છે.
પ્રથમ અને $(n+1)^{th}$ શૃંગના આગમન વચ્ચેનો સમયગાળો $\Delta t = t_{n+1} - t_{1} = nT_{0} + \frac{n(v_{s}-v_{0})T_{0}}{v+v_{0}} = nT_{0} \left(1 + \frac{v_{s}-v_{0}}{v+v_{0}}\right) = nT_{0} \left(\frac{v+v_{0}+v_{s}-v_{0}}{v+v_{0}}\right) = nT_{0} \left(\frac{v+v_{s}}{v+v_{0}}\right)$ છે.
અવલોકિત આવર્તકાળ $T' = \frac{\Delta t}{n} = T_{0} \left(\frac{v+v_{s}}{v+v_{0}}\right)$ છે.
આમ,અવલોકિત આવૃત્તિ $\nu' = \frac{1}{T'} = \nu \left(\frac{v+v_{0}}{v+v_{s}}\right)$ છે.

Explore More

Similar Questions

એક એન્જિન $50\, ms^{-1}$ ના વેગ સાથે દીવાલ તરફ ગતિ કરી રહ્યું છે અને $1.2\, kHz$ ની આવૃત્તિનો અવાજ ઉત્પન્ન કરે છે. હવામાં અવાજની ઝડપ $350\, ms^{-1}$ છે. દીવાલ પરથી પરાવર્તન પામ્યા પછી એન્જિનના ડ્રાઈવર દ્વારા સંભળાતી અવાજની આવૃત્તિ ..... $kHz$ છે.

Difficult
View Solution

બે સ્ત્રોત $A$ અને $B$ એ $660 \, Hz$ આવૃત્તિના સ્વરો ઉત્પન્ન કરે છે. એક શ્રોતા $A$ થી $B$ તરફ $u$ ના અચળ વેગથી ગતિ કરે છે. જો ધ્વનિની ઝડપ $330 \, m/s$ હોય,તો $u$ નું મૂલ્ય કેટલું હોવું જોઈએ જેથી તે દર સેકન્ડે $8$ બીટ્સ સાંભળે?

Difficult
View Solution

એક ટ્રેન તેની સીટી વગાડતી સીધા પાટા પર અચળ ઝડપે અવલોકનકાર તરફ ગતિ કરે છે અને પછી તેને ઓળંગે છે. જો બંને કિસ્સાઓમાં (અવલોકનકાર તરફ આવતી અને દૂર જતી વખતે) વાસ્તવિક અને આભાસી આવૃત્તિઓ વચ્ચેના તફાવતનો ગુણોત્તર $3:2$ હોય,તો ટ્રેનની ઝડપ શોધો (જ્યાં $v$ એ ધ્વનિની ઝડપ છે).

ધ્વનિનો સ્ત્રોત $\frac{100}{3} \, m/s$ ની ઝડપે એક રસ્તા પર બિંદુ $A$ તરફ ગતિ કરી રહ્યો છે. જ્યારે સ્ત્રોત $A$ થી $3 \, m$ દૂર હોય,ત્યારે એક વ્યક્તિ રસ્તા પરના બિંદુ $O$ પર ઉભી છે જે સ્ત્રોતના માર્ગને લંબ છે. તે સમયે $O$ નું $A$ થી અંતર $4 \, m$ છે. જો મૂળ આવૃત્તિ $640 \, Hz$ હોય,તો વ્યક્તિ દ્વારા સંભળાતી આભાસી આવૃત્તિ ...... $Hz$ છે (ધ્વનિની ઝડપ $340 \, m/s$ છે).

એક અવલોકનકાર સ્થિર ધ્વનિના ઉદગમ તરફ ધ્વનિની ઝડપની $\frac{1}{5}$ ગણી ઝડપથી ગતિ કરે છે. ઉદગમ દ્વારા ઉત્સર્જિત તરંગોની તરંગલંબાઈ અને આવૃત્તિ અનુક્રમે $\lambda$ અને $f$ છે. અવલોકનકાર દ્વારા સંભળાતી આભાસી આવૃત્તિ અને તરંગલંબાઈ અનુક્રમે કેટલી હશે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo