જો ટેલિસ્કોપનું એપર્ચર (મુખ) ઘટાડવામાં આવે,તો તેની વિભેદન શક્તિ (resolving power):

એક ટેલિસ્કોપમાં $10\, cm$ વ્યાસનો ઓબ્જેક્ટિવ લેન્સ છે અને તે બે પદાર્થોથી $1\, km$ ના અંતરે સ્થિત છે. જ્યારે પ્રકાશની સરેરાશ તરંગલંબાઇ $5000\,\mathring{A}$ હોય,ત્યારે ટેલિસ્કોપ દ્વારા વિભેદિત કરી શકાય તેવા આ બે પદાર્થો વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર કયા ક્રમનું હશે?

એક અવકાશયાત્રી $400 \, km$ ની ઊંચાઈએથી સ્પેસ શટલમાંથી પૃથ્વીની સપાટી તરફ જોઈ રહ્યો છે. જો અવકાશયાત્રીની કીકીનો વ્યાસ $5 \, mm$ હોય અને દ્રશ્ય પ્રકાશની તરંગલંબાઇ $500 \, nm$ હોય,તો અવકાશયાત્રી આશરે ........ $m$ કદની રેખીય વસ્તુને અલગ (resolve) કરી શકશે.

વિધાન $(A):$ ટેલિસ્કોપની વિભેદન શક્તિ (resolving power) વધારવા માટે,ઓબ્જેક્ટિવ લેન્સનું એપર્ચર $(a)$ મોટું હોવું જોઈએ.
કારણ $(R):$ ટેલિસ્કોપની વિભેદન શક્તિ $\frac{2 a }{1.22 \lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.

એક ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપ $40 \ kV$ પર કાર્યરત છે. આ માઇક્રોસ્કોપની રિઝોલ્વિંગ પાવર અને $6 \times 10^{-7} \ m$ તરંગલંબાઇ ધરાવતા પીળા પ્રકાશનો ઉપયોગ કરતા બીજા માઇક્રોસ્કોપની રિઝોલ્વિંગ પાવરનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?

ટેલિસ્કોપ અને માઇક્રોસ્કોપની રિઝોલ્વિંગ પાવર (વિભેદન શક્તિ) કેવી રીતે વધારી શકાય?