રસાયણો,ઉત્સેચકો અને અન્ય જૈવ સક્રિય અણુઓના ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં સૂક્ષ્મજીવો કેવી રીતે ઉપયોગી છે?

(N/A) સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ વિવિધ રસાયણો,ઉત્સેચકો અને જૈવ સક્રિય અણુઓના વ્યાવસાયિક અને ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
$1$. કાર્બનિક એસિડનું ઉત્પાદન: ચોક્કસ કાર્બનિક એસિડ બનાવવા માટે સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ થાય છે. ઉદાહરણો:
- સાઇટ્રિક એસિડ માટે $Aspergillus$ $niger$ (ફૂગ).
- એસિટિક એસિડ માટે $Acetobacter$ $aceti$ (બેક્ટેરિયા).
- બ્યુટીરિક એસિડ માટે $Clostridium$ $butylicum$ (બેક્ટેરિયા).
- લેક્ટિક એસિડ માટે $Lactobacillus$ (બેક્ટેરિયા).
$2$. આલ્કોહોલનું ઉત્પાદન: ઇથેનોલના વ્યાવસાયિક ઉત્પાદન માટે યીસ્ટ ($Saccharomyces$ $cerevisiae$) નો ઉપયોગ થાય છે.
$3$. ઉત્સેચકોનું ઉત્પાદન:
- લિપેઝનો ઉપયોગ ડિટર્જન્ટ ફોર્મ્યુલેશનમાં કપડાંમાંથી તેલના ડાઘ દૂર કરવા માટે થાય છે.
- પેક્ટિનેઝ અને પ્રોટીએઝનો ઉપયોગ બોટલમાં ભરેલા ફળોના રસને શુદ્ધ (clarify) કરવા માટે થાય છે.
$4$. જૈવ સક્રિય અણુઓ:
- સ્ટ્રેપ્ટોકાઇનેઝ: $Streptococcus$ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને જિનેટિક એન્જિનિયરિંગ દ્વારા સંશોધિત કરવામાં આવે છે,તે માયોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન (હાર્ટ એટેક) ધરાવતા દર્દીઓની રક્તવાહિનીઓમાંથી લોહીના ગંઠાવાને દૂર કરવા માટે 'ક્લોટ બસ્ટર' તરીકે વપરાય છે.
- સાયક્લોસ્પોરિન $A$: અંગ પ્રત્યારોપણના દર્દીઓમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટાડનાર (immunosuppressive) એજન્ટ તરીકે વપરાય છે,જે $Trichoderma$ $polysporum$ ફૂગ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
- સ્ટેટિન્સ: $Monascus$ $purpureus$ યીસ્ટ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જે રક્તમાં કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડનાર એજન્ટ તરીકે વપરાય છે.