ઘરગથ્થુ ઉત્પાદનોમાં સૂક્ષ્મજીવો કેવી રીતે ઉપયોગી છે?

(N/A) આપણે દરરોજ સૂક્ષ્મજીવો અથવા તેમાંથી મેળવેલા ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. દૂધમાંથી દહીંનું ઉત્પાદન તેનું સામાન્ય ઉદાહરણ છે.
- $Lactobacillus$ અને અન્ય જેવા સૂક્ષ્મજીવો,જેમને સામાન્ય રીતે લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા $(LAB)$ કહેવામાં આવે છે,તે દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેને દહીંમાં ફેરવે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,$LAB$ એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે જે દૂધના પ્રોટીનને ગંઠાઈ જવા માટે અને આંશિક રીતે પાચન કરવામાં મદદ કરે છે.
- તાજા દૂધમાં ઇનોક્યુલમ અથવા સ્ટાર્ટર તરીકે ઉમેરવામાં આવતા દહીંના નાના જથ્થામાં લાખો $LAB$ હોય છે,જે યોગ્ય તાપમાને ગુણાકાર કરે છે,દૂધને દહીંમાં ફેરવે છે અને વિટામિન $B_{12}$ વધારીને તેની પોષક ગુણવત્તામાં સુધારો કરે છે.
- આપણા પેટમાં પણ,$LAB$ રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને અટકાવવામાં ફાયદાકારક ભૂમિકા ભજવે છે.
- ઢોસા અને ઈડલી જેવી વાનગીઓ બનાવવા માટે વપરાતા ખીરાનું આથવણ બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે. ખીરામાં જોવા મળતો ફૂલેલો દેખાવ $CO_2$ વાયુના ઉત્પાદનને કારણે હોય છે.
- તેવી જ રીતે,બ્રેડ બનાવવા માટે વપરાતા લોટનું આથવણ બેકર્સ યીસ્ટ ($Saccharomyces$ $cerevisiae$) નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે.
- ઘણી પરંપરાગત પીણાં અને ખોરાક સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા આથવણની પ્રક્રિયાથી બનાવવામાં આવે છે. દક્ષિણ ભારતના કેટલાક ભાગોનું પરંપરાગત પીણું 'ટોડી' પામના રસના આથવણથી બનાવવામાં આવે છે.
- માછલી,સોયાબીન અને વાંસની કૂંપળોને આથવવા માટે પણ સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ થાય છે.
- ચીઝ એ સૌથી જૂની ખાદ્ય વસ્તુઓમાંની એક છે જેમાં સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ થતો હતો. ચીઝની વિવિધ જાતો તેમના લાક્ષણિક ટેક્સચર,સુગંધ અને સ્વાદ માટે જાણીતી છે,જે વપરાતા ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવો પર આધાર રાખે છે. ઉદાહરણ તરીકે,'સ્વિસ ચીઝ' માં મોટા છિદ્રો $Propionibacterium$ $sharmanii$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા મોટા પ્રમાણમાં $CO_2$ ના ઉત્પાદનને કારણે હોય છે. 'રોકફોર્ટ ચીઝ' ને ચોક્કસ ફૂગ ઉગાડીને તૈયાર કરવામાં આવે છે,જે તેને વિશિષ્ટ સ્વાદ આપે છે.