યંગનો ડબલ-સ્લિટ પ્રયોગ,તેની પ્રાયોગિક ગોઠવણી અને તે વ્યતિકરણ ભાત કેવી રીતે ઉત્પન્ન કરે છે તે સમજાવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) બ્રિટિશ ભૌતિકશાસ્ત્રી થોમસ યંગે તરંગાગ્રહના વિભાજન દ્વારા સુસંબદ્ધ ઉદગમો મેળવવા માટે એક ચતુર પદ્ધતિ વિકસાવી અને સ્થાયી વ્યતિકરણ ભાતનું નિદર્શન કર્યું.
યંગના પ્રયોગની પ્રાયોગિક ગોઠવણી આકૃતિ $(a)$ માં દર્શાવેલ છે.
$S$ એ પડદા $A$ પરનું એક નાનું છિદ્ર (ઉદગમ) છે. $S_1$ અને $S_2$ એ પડદા $A$ ને સમાંતર પડદા $B$ પરના બે સાંકડા પિનહોલ છે. અંતર $SS_1 = SS_2$ છે. પડદા $A$ અને પડદા $B$ વચ્ચેનું અંતર ખૂબ ઓછું ($mm$ ના ક્રમનું) છે. $C$ એ $B$ ને સમાંતર પડદો છે,જે $D$ અંતરે (મીટરના ક્રમમાં) મૂકવામાં આવ્યો છે.
છિદ્ર $S$ ને તેજસ્વી પ્રકાશના ઉદગમ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. પ્રકાશ $S$ માંથી ફેલાય છે અને $S_1$ અને $S_2$ બંને પર પડે છે. અંતર $SS_1$ અને $SS_2$ સમાન હોવાથી,$S_1$ અને $S_2$ સુધી પહોંચતા પ્રકાશના તરંગો સમાન કળામાં હોય છે.
કારણ કે $S_1$ અને $S_2$ માંથી બહાર આવતા પ્રકાશના તરંગો એક જ મૂળ ઉદગમમાંથી મેળવવામાં આવે છે,તેથી ઉદગમ $S$ માં થતો કોઈપણ અચાનક કળા ફેરફાર $S_1$ અને $S_2$ માંથી બહાર આવતા પ્રકાશમાં સમાન કળા ફેરફાર તરીકે દેખાશે.
આમ,બે ઉદગમો $S_1$ અને $S_2$ કળામાં બંધાયેલા રહે છે,જે તેમને સુસંબદ્ધ ઉદગમો બનાવે છે. આ સુસંબદ્ધ તરંગો પડદા $C$ પર સંપાત થઈને એક સ્થાયી વ્યતિકરણ ભાત ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાં એકાંતરે પ્રકાશિત અને અપ્રકાશિત શલાકાઓ જોવા મળે છે.

Explore More

Similar Questions

યંગના બે સ્લિટના પ્રયોગમાં,$I_0$ એ કેન્દ્રીય મહત્તમની તીવ્રતા છે અને $\beta$ એ શલાકાની પહોળાઈ છે. કેન્દ્રથી $x$ અંતરે આવેલા બિંદુ $P$ આગળ તીવ્રતા કેટલી હશે?

$6000 \, Å$ તરંગલંબાઈ ધરાવતો પ્રકાશ બે સ્લિટ પર આપાત થાય છે। સ્લિટો વચ્ચેનું અંતર $0.1 \, cm$ છે અને પડદો તેનાથી $1 \, m$ અંતરે મૂકવામાં આવ્યો છે। $10$ માં મહત્તમની કોણીય સ્થિતિ રેડિયનમાં શોધો।

Difficult
View Solution

$YDSE$ માં,$400\, nm$ અને $560\, nm$ તરંગલંબાઇ ધરાવતા દ્વિ-રંગી પ્રકાશનો ઉપયોગ થાય છે. સ્લિટ્સ વચ્ચેનું અંતર $0.1\, mm$ છે અને સ્લિટ્સના સમતલ તથા પડદા વચ્ચેનું અંતર $1\, m$ છે. સંપૂર્ણ અંધકારના બે ક્રમિક પ્રદેશો વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર .....$mm$ છે.

Difficult
View Solution

યંગના ડબલ-સ્લિટ પ્રયોગમાં વ્યતિકરણ શલાકાઓ મેળવવા માટે $650\; nm$ અને $520\; nm$ એમ બે તરંગલંબાઈ ધરાવતા પ્રકાશના કિરણપુંજનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
$(a)$ $650\; nm$ તરંગલંબાઈ માટે પડદા પરની ત્રીજી પ્રકાશિત શલાકાનું મધ્યસ્થ અધિકતમથી અંતર શોધો.
$(b)$ મધ્યસ્થ અધિકતમથી તે ન્યૂનતમ અંતર કેટલું છે જ્યાં બંને તરંગલંબાઈઓને કારણે મળતી પ્રકાશિત શલાકાઓ સંપાત થાય છે?

એક મોનોક્રોમેટિક પ્રકાશ સાથેના બે-સ્લિટ પ્રયોગમાં,સ્લિટ્સથી અમુક અંતરે મૂકેલા પડદા પર ફ્રિન્જ મેળવવામાં આવે છે. જો પડદાને સ્લિટ્સની તરફ $5 \times 10^{-2} \ m$ ખસેડવામાં આવે,તો ફ્રિન્જની પહોળાઈમાં થતો ફેરફાર $3 \times 10^{-5} \ m$ છે. જો સ્લિટ્સ વચ્ચેનું અંતર $10^{-3} \ m$ હોય,તો વપરાયેલ પ્રકાશની તરંગલંબાઇ ....... $\mathring{A}$ છે.

Difficult
View Solution

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo