કેલરીમેટ્રી દ્વારા $\Delta U$ અને $\Delta H$ ના માપન વિશે સમજાવો.

(N/A) આપણે કેલરીમેટ્રી નામની પ્રાયોગિક તકનીક દ્વારા રાસાયણિક અથવા ભૌતિક પ્રક્રિયાઓ સાથે સંકળાયેલા ઉર્જા ફેરફારોને માપી શકીએ છીએ.
કેલરીમેટ્રીમાં,પ્રક્રિયાને કેલરીમીટર નામના પાત્રમાં કરવામાં આવે છે,જે પ્રવાહીના જાણીતા કદમાં ડૂબાડવામાં આવે છે.
કેલરીમીટર જેમાં ડૂબાડવામાં આવે છે તે પ્રવાહીની ઉષ્મા ધારિતા અને કેલરીમીટરની ઉષ્મા ધારિતા જાણીને,તાપમાનમાં થતા ફેરફારોને માપીને પ્રક્રિયામાં મુક્ત થતી ઉષ્મા નક્કી કરી શકાય છે. માપન બે અલગ-અલગ પરિસ્થિતિઓમાં કરવામાં આવે છે:
$(i)$ અચળ કદ પર,$q_{v}$
$(ii)$ અચળ દબાણ પર,$q_{p}$
$(a)$ $\Delta U$ માપન:
રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે,અચળ કદ પર શોષાયેલી ઉષ્મા બોમ્બ કેલરીમીટરમાં માપવામાં આવે છે. અહીં,સ્ટીલના પાત્રને પાણીના બાથમાં ડૂબાડવામાં આવે છે. આ સમગ્ર ઉપકરણને કેલરીમીટર કહેવામાં આવે છે. સ્ટીલના પાત્રને પાણીના બાથમાં ડૂબાડવામાં આવે છે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે આસપાસમાં કોઈ ઉષ્માનો વ્યય થતો નથી.
$(b)$ $\Delta H$ માપન:
અચળ દબાણ પર શોષાયેલી ઉષ્મા કેલરીમીટર (ઘણીવાર કોફી-કપ કેલરીમીટર) નો ઉપયોગ કરીને માપવામાં આવે છે. કારણ કે $\Delta H = q_{p}$,અચળ દબાણ પર માપવામાં આવેલ ઉષ્મા ફેરફાર સીધો જ પ્રતિક્રિયાનો એન્થાલ્પી ફેરફાર આપે છે.