અન્યોન્ય પ્રેરણ (mutual induction) સમજાવો અને અન્યોન્ય $emf$ માટેનું સમીકરણ તારવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) અન્યોન્ય પ્રેરણ એ એવી ઘટના છે જેમાં એક ગૂંચળામાં વિદ્યુતપ્રવાહમાં થતો ફેરફાર તેની સાથે સંકળાયેલા ચુંબકીય ફ્લક્સમાં ફેરફારને કારણે પાડોશી ગૂંચળામાં $emf$ પ્રેરિત કરે છે.
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,જ્યારે ગૂંચળા $C_{2}$ માં વિદ્યુતપ્રવાહ $I_{2}$ બદલાય છે,ત્યારે ગૂંચળા $C_{1}$ સાથે સંકળાયેલ ચુંબકીય ફ્લક્સ $\Phi_{1}$ પણ બદલાય છે,જેનાથી ગૂંચળા $C_{1}$ માં $emf$ પ્રેરિત થાય છે.
જો ગૂંચળા $C_{1}$ ના આંટાની સંખ્યા $N_{1}$ હોય,તો કુલ ફ્લક્સ સાંકળ એ $C_{2}$ માંના પ્રવાહના સમપ્રમાણમાં હોય છે:
$N_{1} \Phi_{1} \propto I_{2}$
$N_{1} \Phi_{1} = M_{12} I_{2}$
જ્યાં $M_{12}$ એ અન્યોન્ય પ્રેરકત્વનો ગુણાંક છે.
ફેરાડેના વિદ્યુતચુંબકીય પ્રેરણના નિયમ મુજબ,ગૂંચળા $C_{1}$ માં પ્રેરિત $emf$ $\varepsilon_{1}$ નીચે મુજબ છે:
$\varepsilon_{1} = -\frac{d(N_{1} \Phi_{1})}{dt}$
ફ્લક્સ સાંકળ માટેનું સમીકરણ મૂકતા:
$\varepsilon_{1} = -\frac{d}{dt}(M_{12} I_{2})$
જો $M_{12}$ અચળ હોય,તો:
$\varepsilon_{1} = -M_{12} \frac{dI_{2}}{dt}$
તે જ રીતે,ગૂંચળા $C_{2}$ માટે પ્રેરિત $emf$:
$\varepsilon_{2} = -M_{21} \frac{dI_{1}}{dt}$

Explore More

Similar Questions

બે કોઈલ $A$ અને $B$ નો અન્યોન્ય પ્રેરકત્વનો ગુણાંક $M = 2 \ H$ છે. કોઈલ $B$ માં પ્રવાહના ફેરફારને કારણે કોઈલ $A$ માંથી પસાર થતું ચુંબકીય ફ્લક્સ $10 \ s$ માં $4 \ Wb$ જેટલું બદલાય છે. તો:

પાસપાસે રહેલા ગૂંચળાઓની જોડીમાં,જો એક ગૂંચળામાં વિદ્યુતપ્રવાહ $10 \,A$ થી બદલાઈને $2 \,A$ થાય અને તે માટે $0.2 \,s$ જેટલો સમય લાગે,તો બીજા ગૂંચળામાં $120 \,V$ નું emf પ્રેરિત થાય છે. આ ગૂંચળાઓની જોડીનું અન્યોન્ય પ્રેરકત્વ (mutual inductance) કેટલું હશે ($\,H$ માં)?

બે કોઈલ $X$ અને $Y$ ને સર્કિટમાં એવી રીતે મૂકવામાં આવે છે કે જ્યારે કોઈલ $X$ માં પ્રવાહ $2 \ A$ જેટલો બદલાય છે,ત્યારે કોઈલ $Y$ માં ચુંબકીય ફ્લક્સ $0.4 \ Wb$ જેટલું બદલાય છે. કોઈલ્સનું અન્યોન્ય પ્રેરકત્વ (mutual inductance) .... $H$ છે.

પ્રાથમિક ગૂંચળામાં પ્રવાહના એકમ ફેરફારના દરને કારણે ગૌણ ગૂંચળામાં પ્રેરિત emf ને શું કહેવાય છે?

ટ્રાન્સફોર્મરના પ્રાયમરી કોઈલમાં $(\frac{2}{\pi}) \ A$ ના પીક મૂલ્યનો અલ્ટરનેટિંગ કરંટ વહે છે. પ્રાયમરી અને સેકન્ડરી કોઈલ વચ્ચેનો મ્યુચ્યુઅલ ઇન્ડક્ટન્સનો ગુણાંક $1 \ H$ છે. સેકન્ડરી કોઈલમાં ઇન્ડ્યુસ થયેલ પીક e.m.f. કેટલું હશે ($V$ માં)? (a.c. ની આવૃત્તિ $= 50 \ Hz$)

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo