બેન્ઝીન-ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડની રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ સમજાવો.

(N/A) ડાયઝોનિયમ ક્ષારની રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓને મુખ્યત્વે બે શ્રેણીઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: $(A)$ નાઈટ્રોજનના વિસ્થાપન સાથેની પ્રક્રિયાઓ અને $(B)$ ડાયઝો સમૂહની જાળવણી સાથેની પ્રક્રિયાઓ.
$(a)$ નાઈટ્રોજનના વિસ્થાપન સાથેની પ્રક્રિયાઓ:
ડાયઝોનિયમ સમૂહ એક ઉત્તમ લિવિંગ ગ્રુપ છે અને તેનું સ્થાન $Cl^-$,$Br^-$,$I^-$,$CN^-$ અને $OH^-$ જેવા અન્ય સમૂહો દ્વારા લેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન નાઈટ્રોજન વાયુ $(N_2)$ મુક્ત થાય છે.
$(i)$ સેન્ડમેયર પ્રક્રિયા:
$Cl^-$,$Br^-$ અને $CN^-$ જેવા ન્યુક્લિયોફાઈલ્સને ડાયઝોનિયમ ક્ષારના દ્રાવણને સંબંધિત ક્યુપ્રસ હેલાઈડ ($Cu_2Cl_2$,$Cu_2Br_2$) અથવા સાયનાઈડ $(CuCN)$ સાથે સંબંધિત એસિડ ($HCl$,$HBr$) અથવા $KCN$ ની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરાવીને બેન્ઝીન વલયમાં દાખલ કરી શકાય છે.
$(ii)$ ગેટરમેન પ્રક્રિયા:
ડાયઝોનિયમ ક્ષારના દ્રાવણને કોપર પાવડરની હાજરીમાં સંબંધિત હેલોજન એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરાવીને બેન્ઝીન વલયમાં ક્લોરિન અથવા બ્રોમિન દાખલ કરી શકાય છે. આને ગેટરમેન પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.