કાર્બન ચક્ર સમજાવો.

(N/A) કાર્બન સજીવોના શુષ્ક વજનના $49\%$ જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે અને પાણી પછી તે બીજા ક્રમે સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
જો આપણે વૈશ્વિક કાર્બનના કુલ જથ્થાને જોઈએ,તો માલૂમ પડે છે કે $71\%$ કાર્બન મહાસાગરોમાં ઓગળેલા સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
આ મહાસાગરીય જળાશય વાતાવરણમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું પ્રમાણ નિયંત્રિત કરે છે. વાતાવરણમાં કુલ વૈશ્વિક કાર્બનનો માત્ર $1\%$ જેટલો જ ભાગ રહેલો છે.
અશ્મિભૂત બળતણ પણ કાર્બનનો એક મોટો સંગ્રહસ્થાન છે.
- કાર્બનનું ચક્ર વાતાવરણ,મહાસાગરો અને જીવંત તથા મૃત સજીવો દ્વારા થાય છે.
એક અંદાજ મુજબ,વાર્ષિક $4 \times 10^{13} \text{ kg}$ કાર્બન પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા જીવાવરણમાં સ્થાપિત થાય છે.
ઉત્પાદકો અને ઉપભોક્તાઓની શ્વસન પ્રક્રિયાઓ દ્વારા નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં કાર્બન $CO_{2}$ તરીકે વાતાવરણમાં પાછો ફરે છે.
વિઘટકો પણ જમીન કે મહાસાગરોના કચરા અને મૃત કાર્બનિક પદાર્થોના વિઘટન દ્વારા $CO_{2}$ ના જથ્થામાં મોટો ફાળો આપે છે.
નિશ્ચિત કાર્બનનો અમુક જથ્થો અવસાદ (sediments) માં ખોવાઈ જાય છે અને પરિભ્રમણમાંથી દૂર થઈ જાય છે.
લાકડાનું દહન,જંગલની આગ,કાર્બનિક પદાર્થોનું દહન,અશ્મિભૂત બળતણ અને જ્વાળામુખીની પ્રવૃત્તિઓ વાતાવરણમાં $CO_{2}$ મુક્ત કરવાના વધારાના સ્ત્રોતો છે.