$(A)$ આર્હેનિયસ અને $(B)$ બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી અનુસાર એસિડ-બેઇઝ અને તેના પ્રકારો ઉદાહરણ સાથે સમજાવો.
(A-D) આર્હેનિયસ એસિડ-બેઇઝ સિદ્ધાંત: આ સિદ્ધાંત મુજબ એસિડ કે બેઇઝની પ્રબળતા જલીય દ્રાવણમાં તેમના આયનીકરણ પર આધાર રાખે છે.
- પ્રબળ એસિડ: જે એસિડનું જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણ આયનીકરણ થાય છે. ઉદાહરણ: પરક્લોરિક એસિડ $(HClO_4)$,હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$,હાઇડ્રોબ્રોમિક એસિડ $(HBr)$,હાઇડ્રોઆયોડિક એસિડ $(HI)$,નાઇટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ અને સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$.
- પ્રબળ બેઇઝ: જે બેઇઝનું જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણ આયનીકરણ થાય છે. ઉદાહરણ: લિથિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(LiOH)$,સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$,પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(KOH)$,સીઝિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(CsOH)$ અને બેરિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(Ba(OH)_2)$.
- નિર્બળ એસિડ-બેઇઝ: જેનું જલીય દ્રાવણમાં આંશિક આયનીકરણ થાય છે. ઉદાહરણ: $Mg(OH)_2$ અને $Ca(OH)_2$ નિર્બળ બેઇઝ છે; $HCN, H_2S, H_3PO_4$ નિર્બળ એસિડ છે.
$(B)$ બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી એસિડ-બેઇઝ સિદ્ધાંત: પ્રબળ એસિડ એટલે સારો પ્રોટોન દાતા અને પ્રબળ બેઇઝ એટલે સારો પ્રોટોન સ્વીકારનાર.
- પ્રબળ એસિડ: પ્રબળ એસિડ સરળતાથી પ્રોટોનનું દાન કરે છે. તેમના સંયુગ્મી બેઇઝ ખૂબ જ નિર્બળ હોય છે. ઉદાહરણ: $(HClO_4, HCl, HBr, HI, HNO_3, H_2SO_4)$ પ્રબળ એસિડ છે.
- સંયુગ્મી બેઇઝ: આ પ્રબળ એસિડના સંયુગ્મી બેઇઝ જેવા કે $(ClO_4^-, Cl^-, Br^-, I^-, NO_3^-, HSO_4^-)$ પાણી કરતા પણ નિર્બળ બેઇઝ છે.
- પ્રબળ એસિડ: જે એસિડનું જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણ આયનીકરણ થાય છે. ઉદાહરણ: પરક્લોરિક એસિડ $(HClO_4)$,હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$,હાઇડ્રોબ્રોમિક એસિડ $(HBr)$,હાઇડ્રોઆયોડિક એસિડ $(HI)$,નાઇટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ અને સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$.
- પ્રબળ બેઇઝ: જે બેઇઝનું જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણ આયનીકરણ થાય છે. ઉદાહરણ: લિથિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(LiOH)$,સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$,પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(KOH)$,સીઝિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(CsOH)$ અને બેરિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(Ba(OH)_2)$.
- નિર્બળ એસિડ-બેઇઝ: જેનું જલીય દ્રાવણમાં આંશિક આયનીકરણ થાય છે. ઉદાહરણ: $Mg(OH)_2$ અને $Ca(OH)_2$ નિર્બળ બેઇઝ છે; $HCN, H_2S, H_3PO_4$ નિર્બળ એસિડ છે.
$(B)$ બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી એસિડ-બેઇઝ સિદ્ધાંત: પ્રબળ એસિડ એટલે સારો પ્રોટોન દાતા અને પ્રબળ બેઇઝ એટલે સારો પ્રોટોન સ્વીકારનાર.
- પ્રબળ એસિડ: પ્રબળ એસિડ સરળતાથી પ્રોટોનનું દાન કરે છે. તેમના સંયુગ્મી બેઇઝ ખૂબ જ નિર્બળ હોય છે. ઉદાહરણ: $(HClO_4, HCl, HBr, HI, HNO_3, H_2SO_4)$ પ્રબળ એસિડ છે.
- સંયુગ્મી બેઇઝ: આ પ્રબળ એસિડના સંયુગ્મી બેઇઝ જેવા કે $(ClO_4^-, Cl^-, Br^-, I^-, NO_3^-, HSO_4^-)$ પાણી કરતા પણ નિર્બળ બેઇઝ છે.
Explore More
Similar Questions
નીચેનામાંથી કયો આયન એસિડિક ગુણધર્મ ધરાવતો નથી?
Easy
View Solution$BF_3$ ની એસિડિકતા નીચેનામાંથી કયા ખ્યાલના આધારે સમજાવી શકાય છે?
$NH_3$ વાયુ પાણીમાં દ્રાવ્ય થઈને $NH_4OH$ આપે છે. આ પ્રક્રિયામાં પાણી ...... તરીકે વર્તે છે.
Easy
View Solutionનીચેનામાંથી કઈ જોડી સંયુગ્મી એસિડ-બેઇઝ જોડી નથી?
આપેલ આયનીકરણ અચળાંકના મૂલ્યોને અનુરૂપ એસિડ સાથે જોડો.
$A$. $HI$ $(i)$ $3.2 \times 10^9$ $B$. $HF$ $(ii)$ $3.5 \times 10^{-4}$ $C$. $HCl$ $(iii)$ $1.3 \times 10^6$ $D$. $HBr$ $(iv)$ $1.0 \times 10^9$
સાચી જોડ કઈ છે?
| $A$. $HI$ | $(i)$ $3.2 \times 10^9$ |
| $B$. $HF$ | $(ii)$ $3.5 \times 10^{-4}$ |
| $C$. $HCl$ | $(iii)$ $1.3 \times 10^6$ |
| $D$. $HBr$ | $(iv)$ $1.0 \times 10^9$ |
સાચી જોડ કઈ છે?
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo