$(a)$ પર્યાવરણ અને વન મંત્રાલય,ભારત સરકાર દ્વારા મુખ્ય ભારતીય નદીઓને પ્રદૂષણથી બચાવવા માટે શરૂ કરવામાં આવેલા મુખ્ય કાર્યક્રમો વિશે ચર્ચા કરો.
$(b)$ ગંગાને તાજેતરમાં રાષ્ટ્રીય નદી જાહેર કરવામાં આવી છે. આ નદીના પ્રદૂષણના સંદર્ભમાં તેની અસરો વિશે ચર્ચા કરો.

(A) બિન-સારવાર કરેલ ગટરનું પાણી ઘણીવાર સીધું નદીઓમાં છોડવામાં આવે છે,જે પ્રદૂષણ અને પાણીજન્ય રોગોમાં વધારો કરે છે. પર્યાવરણ અને વન મંત્રાલયે આપણા દેશની આ મુખ્ય નદીઓને પ્રદૂષણથી બચાવવા માટે ગંગા એક્શન પ્લાન $(GAP)$ અને યમુના એક્શન પ્લાન $(YAP)$ શરૂ કર્યા છે. આ યોજનાઓ હેઠળ,મોટી સંખ્યામાં સુએજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ બનાવવાનો પ્રસ્તાવ છે જેથી માત્ર શુદ્ધ કરેલ ગટરનું પાણી જ નદીઓમાં છોડવામાં આવે.
$(b)$ ગંગા ભારતની સૌથી મોટી નદી છે અને હિન્દુઓ માટે તેનું અસાધારણ ધાર્મિક મહત્વ છે. તેના કિનારે વારાણસી અને પટના જેવા વિશ્વના સૌથી જૂના વસવાટ ધરાવતા શહેરો આવેલા છે. તે $11$ રાજ્યોમાં ભારતીય વસ્તીના લગભગ $40\%$ લોકોને પાણી પૂરું પાડે છે,જે અંદાજે $50$ કરોડ કે તેથી વધુ લોકોને સેવા આપે છે,જે વિશ્વની અન્ય કોઈપણ નદી કરતા વધારે છે. નદીને સાફ કરવા માટે ઘણી પહેલ કરવામાં આવી છે પરંતુ તે ઇચ્છિત પરિણામો આપવામાં નિષ્ફળ રહી છે. નેશનલ રિવર ગંગા બેસિન ઓથોરિટી $(NRGBA)$ ની સ્થાપના ભારત સરકાર દ્વારા $20$ ફેબ્રુઆરી $2009$ ના રોજ પર્યાવરણ સુરક્ષા અધિનિયમ $1986$ ની કલમ $3(3)$ હેઠળ કરવામાં આવી હતી. તેણે ગંગાને ભારતની રાષ્ટ્રીય નદી તરીકે પણ જાહેર કરી છે જેથી તેના સંરક્ષણ અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણને પ્રાથમિકતા આપી શકાય.