સમજાવો : $(a)$ રચનાસદશતા (Homology) $(b)$ કાર્યસદશતા (Analogy).

(N/A) તુલનાત્મક અંતઃસ્થવિદ્યા અને બાહ્યકારવિદ્યા હાલના અને અગાઉના સમયમાં અસ્તિત્વ ધરાવતા સજીવો વચ્ચે સમાનતા અને તફાવત દર્શાવે છે. આ સમાનતાઓ પરથી નક્કી કરી શકાય કે સમાન પૂર્વજોમાંથી હાલના જીવો ઊતરી આવ્યા હશે કે કેમ.
$(a)$ રચનાસદશતા (Homology): વ્હેલ,ચામાચીડિયાં,ચિત્તા અને માનવ (બધા સસ્તનો) માં અગ્ર ઉપાંગનાં અસ્થિઓની ભાતમાં સમાનતા જોવા મળે છે. આમ છતાં આ પ્રાણીઓમાં અગ્ર ઉપાંગો ભિન્ન કાર્યો કરે છે,તેઓ અંતઃસ્થ રચનાકીય સમાનતા ધરાવે છે. આ બધામાં તેમના અગ્ર ઉપાંગમાં ભૂજાસ્થિ,અરીયાસ્થિ,પ્રકોષ્ઠાસ્થિ,મણિબંધાસ્થિઓ,પશ્ચમણિબંધાસ્થિઓ અને અંગુલ્યાસ્થિઓ હોય છે. આ અપસારી ઉદ્દવિકાસ (divergent evolution) છે અને આ રચનાઓ રચનાસદશ (homologous) અંગો છે. રચનાસદશતા સમાન પૂર્વજો નિર્દેશિત કરે છે.
$(b)$ કાર્યસદશતા (Analogy): સમાન કાર્ય માટે ભિન્ન રચનાઓ વિકસે છે અને તેથી સમાનતા ધરાવે છે. આ કેન્દ્રાભિસારી ઉદ્દવિકાસ (convergent evolution) નું પરિણામ છે,જેમાં સમાન નિવાસસ્થાનોને કારણે સજીવોના જુદા-જુદા સમૂહો સમાન અનુકૂલનો અપનાવે છે. કાર્યસદશતાનાં ઉદાહરણોમાં ઓક્ટોપસ અને સસ્તનોની આંખ,પેંગ્વિન અને ડોલ્ફિનના ફિલપર્સ (flippers),તથા શક્કરિયાં (મૂળનું રૂપાંતર) અને બટાટા (પ્રકાંડનું રૂપાંતર) નો સમાવેશ થાય છે.