Mix Example - DIVERSITY IN LIVING ORGANISMS Questions in Gujarati

(N/A) થૅલોફાઇટા,બ્રાયોફાઇટા અને ટેરિડોફાઇટાને 'અપ્રુષ્પોદ્ભિદ' (Cryptogams) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમના પ્રજનન અંગો અસ્પષ્ટ અથવા છુપાયેલા હોય છે અને તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરતા નથી.
બીજી તરફ,'સપુષ્પી' (Phanerogams) માં અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારીનો સમાવેશ થાય છે. આ વનસ્પતિઓ સુવિકસિત પ્રજનન પેશીઓ ધરાવે છે અને બીજ ઉત્પન્ન કરે છે. આ વનસ્પતિઓમાં ભ્રૂણ વિકાસ પામીને બીજ બનાવે છે,જેમાં ભવિષ્યના વિકાસ માટે સંગ્રહિત ખોરાક હોય છે.
અનાવૃત બીજધારીનું એક ઉદાહરણ $Pinus$ (પાઈન) છે,જે એક શંકુદ્રુમ વૃક્ષ છે જે શંકુ (cones) માં બીજ ઉત્પન્ન કરે છે.

(N/A) દ્વિપાર્શ્વસ્થ સંમિતિ: આ એક એવી શારીરિક રચના છે જેમાં શરીરના ડાબા અને જમણા ભાગો એકબીજાના પ્રતિબિંબ સમાન હોય છે,ઉદાહરણ તરીકે,યકૃતકૃમિ (Liver fluke).
$(b)$ દેહકોષ્ઠ: આ શરીરની અંદરની એવી ગુહા છે જે અંતરંગ અંગો અને શરીરની દીવાલની વચ્ચે આવેલી હોય છે,જેમાં સુવિકસિત અંગો સમાઈ શકે છે,ઉદાહરણ તરીકે,પતંગિયું.
$(c)$ ત્રિગર્ભસ્તરીય: જે પ્રાણીઓમાં ત્રણ ગર્ભસ્તરો (બાહ્યસ્તર,મધ્યસ્તર અને અંતઃસ્તર) આવેલા હોય છે,જેમાંથી વિભેદિત પેશીઓ અને અંગોનું નિર્માણ થઈ શકે છે,તેમને ત્રિગર્ભસ્તરીય કહેવામાં આવે છે,ઉદાહરણ તરીકે,તારામાછલી (Starfish).

(N/A) ના,આ બધા સજીવો એક જ સમૂહના નથી.
$1$. જળો અને નેરીસ એ $Annelida$ સમુદાયમાં આવે છે કારણ કે તેઓમાં ખંડીય રચના (metameric segmentation) જોવા મળે છે,એટલે કે તેમનું શરીર અંદરથી પટલ (septa) દ્વારા ઘણા ખંડોમાં વિભાજિત થયેલું હોય છે.
$2$. સ્કોલોપેન્ડ્રા,ઝીંગા અને વીંછી એ $Arthropoda$ સમુદાયમાં આવે છે કારણ કે તેઓમાં સાંધાવાળા ઉપાંગો (jointed appendages),કાઈટિનનું બાહ્ય કંકાલ અને ખુલ્લું રુધિરાભિસરણ તંત્ર જોવા મળે છે.

(C) આ ત્રણેય સજીવોમાં $Mango$ $tree$ (આંબાનું ઝાડ) સૌથી વધુ જટિલ અને ઉત્ક્રાંતિ પામેલો સજીવ છે.
$1$. આંબાનું ઝાડ ($Mangifera$ $indica$) એ બહુકોષીય,સુકોષકેન્દ્રી,સ્વયંપોષી વનસ્પતિ છે,જેમાં સુવિકસિત વાહક પેશીતંત્ર,જટિલ પેશીઓનું આયોજન અને ફળની અંદર બીજ ધરાવતી રચના (આવૃત બીજધારી) જોવા મળે છે.
$2$. બેક્ટેરિયા એ એકકોષીય,આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જેની કોષીય રચના ખૂબ જ સરળ હોય છે અને તેમાં પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
$3$. મશરૂમ (ફૂગ) એ પરપોષી,સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે,પરંતુ તેમાં જટિલ પેશીતંત્ર અને વાહક પેશીઓનો અભાવ હોય છે,અને તેઓ બીજ કે ફળ ઉત્પન્ન કરતા નથી.

(N/A) ઉડતી ગરોળી $(Draco)$ અને પક્ષી વચ્ચેના તફાવતો નીચે મુજબ છે:
$1$. વર્ગીકરણ: ઉડતી ગરોળી સરીસૃપ $(Reptilia)$ વર્ગમાં આવે છે,જ્યારે પક્ષીઓ વિહગ $(Aves)$ વર્ગમાં આવે છે.
$2$. શરીરનું તાપમાન: ઉડતી ગરોળી શીત-રુધિરવાળી (અસમતાપી) હોય છે,જ્યારે પક્ષીઓ ઉષ્ણ-રુધિરવાળા (સમતાપી) હોય છે.
$3$. શરીરનું આવરણ: ઉડતી ગરોળીનું શરીર ભીંગડાથી ઢંકાયેલું હોય છે,જ્યારે પક્ષીનું શરીર પીંછાંથી ઢંકાયેલું હોય છે.
$4$. હૃદયની રચના: ઉડતી ગરોળીમાં સામાન્ય રીતે ત્રણ ખંડોવાળું હૃદય હોય છે,જ્યારે પક્ષીઓમાં ચાર ખંડોવાળું હૃદય હોય છે.
$5$. પ્રચલન: ઉડતી ગરોળી હવામાં સરકવા માટે ત્વચાના પડ (patagium) નો ઉપયોગ કરે છે,જ્યારે પક્ષીઓમાં અગ્ર ઉપાંગો પાંખોમાં રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે જે ઉડવા માટે મદદરૂપ થાય છે.

(N/A) ચામાચીડિયું,ઉંદર અને બિલાડી એ $Mammalia$ (સસ્તન) વર્ગના પ્રાણીઓ છે અને તેઓ નીચે મુજબની સામાન્ય લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે:
$(a)$ આ તમામ પ્રાણીઓ તેમના જીવનચક્રના કોઈને કોઈ તબક્કે મેરુદંડ (notochord) ધરાવે છે.
$(b)$ આ તમામ પ્રાણીઓ ઉષ્ણરુધિરવાળા (warm-blooded) છે.
$(c)$ આ તમામ પ્રાણીઓમાં ચાર ખંડોવાળું હૃદય હોય છે.
$(d)$ આ તમામ પ્રાણીઓની ત્વચા વાળથી ઢંકાયેલી હોય છે અને તેમાં પરસેવા તથા તેલની ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે.

(C) સાપ અને કાચબા બંનેને $Reptilia$ (સરીસૃપ) વર્ગમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ નીચે મુજબની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે:
$(1)$ તેઓ શીત-રુધિરવાળા (cold-blooded) પ્રાણીઓ છે.
$(2)$ તેમની ત્વચા સૂકી હોય છે અને ભીંગડાં (scales) અથવા કવચથી ઢંકાયેલી હોય છે.
$(3)$ તેઓ ફેફસાં દ્વારા શ્વસન કરે છે.
$(4)$ તેઓ સામાન્ય રીતે ત્રણ ખંડોવાળું હૃદય ધરાવે છે (મગર સિવાય).
$(5)$ તેઓ અંડપ્રસવી છે,એટલે કે તેઓ જમીન પર સખત કવચવાળા ઈંડા મૂકે છે.

(N/A) ચાર્લ્સ ડાર્વિનના મતે, ઉત્ક્રાંતિ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સજીવોના શારીરિક બંધારણમાં પેઢી દર પેઢી થતા ફેરફારોના સંચયથી નવા સ્વરૂપો ઉદભવે છે, જે આ ફેરફારો ધરાવતા સજીવોને તેમના પર્યાવરણમાં વધુ સારી રીતે ટકી રહેવા અને અનુકૂલન સાધવામાં મદદ કરે છે.

(B) અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) વનસ્પતિઓને 'નગ્ન બીજધારી' વનસ્પતિઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમના બીજ બીજાશય કે ફળની અંદર ઢંકાયેલા હોતા નથી.
તેના બદલે,અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના બીજ સામાન્ય રીતે શલ્ક (scales) અથવા પર્ણો જેવી વિશિષ્ટ પ્રજનન રચનાઓની સપાટી પર વિકસે છે,જે ઘણીવાર શંકુ (cones/strobili) સ્વરૂપે ગોઠવાયેલી હોય છે.

(B) વર્ગીકરણની પાંચ સૃષ્ટિ પદ્ધતિ $R.H.$ વ્હીટેકર દ્વારા $1969$ માં આપવામાં આવી હતી.
તેમણે સજીવોને પાંચ સૃષ્ટિમાં વર્ગીકૃત કર્યા: $Monera$ (મોનેરા),$Protista$ (પ્રોટિસ્ટા),$Fungi$ (ફૂગ),$Plantae$ (વનસ્પતિ) અને $Animalia$ (પ્રાણી).
આ વર્ગીકરણ કોષીય રચના,શરીરનું આયોજન,પોષણની પદ્ધતિ અને જાતિવિકાસના સંબંધો પર આધારિત છે.

(B) સહજીવન (Symbiosis) એટલે બે અલગ-અલગ સજીવો વચ્ચેનું અનિવાર્ય પરસ્પર લાભદાયી જોડાણ,જેઓ ગાઢ શારીરિક સંપર્કમાં રહે છે. આ સંબંધમાં,બંને સજીવો એકબીજા પાસેથી લાભ મેળવે છે,જે તેમના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક છે.

(A) કેટલાક અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ,જેમ કે સંધિપાદ (arthropods) અને મૃદુકાય (molluscs) માં જોવા મળતી રુધિરથી ભરેલી દેહગુહાને હિમોસીલ (haemocoel) કહેવામાં આવે છે.
આ સજીવોમાં પરિવહન તંત્ર ખુલ્લા પ્રકારનું હોય છે,જેનો અર્થ એ છે કે રુધિર રુધિરવાહિનીઓમાં મર્યાદિત રહેવાને બદલે આ ખુલ્લી જગ્યાઓમાં વહે છે અને પેશીઓને સીધી રીતે પોષણ પૂરું પાડે છે.

(B) હિમોસીલ એ રુધિરથી ભરેલી શરીરની ગુહા છે,જે આર્થ્રોપોડા અને મોલસ્કા સમુદાયના પ્રાણીઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. આ પ્રાણીઓમાં રુધિરાભિસરણ તંત્ર ખુલ્લા પ્રકારનું હોય છે,જેનો અર્થ છે કે રુધિર રુધિરવાહિનીઓમાં સંપૂર્ણપણે બંધ રહેવાને બદલે શરીરની ગુહા (હિમોસીલ) માં વહે છે.

(A) માછલીઓના હૃદયમાં $2$ ખંડો હોય છે,જેમાં એક કર્ણક અને એક ક્ષેપકનો સમાવેશ થાય છે.
તેની સામે,દેડકાના હૃદયમાં $3$ ખંડો હોય છે,જેમાં બે કર્ણક અને એક ક્ષેપકનો સમાવેશ થાય છે.

(B) દ્વિ-સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ $Carolus \ Linnaeus$ દ્વારા $1758$ માં આપવામાં આવી હતી. તેમણે તમામ સજીવોને બે સૃષ્ટિમાં વિભાજિત કર્યા હતા: $Plantae$ (વનસ્પતિ સૃષ્ટિ) અને $Animalia$ (પ્રાણી સૃષ્ટિ).

(N/A) લીવર ફ્લુક (Fasciola hepatica) અને પ્લેનેરિયા (Planaria) એ પ્લેટીહેલ્મિન્થિસ (Platyhelminthes) સમુદાયમાં આવે છે. આ સજીવોને સામાન્ય રીતે ચપટા કૃમિ (flatworms) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમનું શરીર પૃષ્ઠ-વક્ષ બાજુએથી ચપટું હોય છે.

(B) જોક (Hirudinaria) અને અળસિયું (Pheretima) એ $Annelida$ સમુદાયના પ્રાણીઓ છે.
આ સજીવોનું શરીર ખંડિત હોય છે,જે $Annelida$ સમુદાયનું મુખ્ય લક્ષણ છે.

(B) લાઈકેન એ ફૂગ અને લીલ વચ્ચેનું સહજીવન છે. તેઓ હવાનું પ્રદૂષણ,ખાસ કરીને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_{2})$ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે,અને તેથી તેનો ઉપયોગ હવાની ગુણવત્તાના જૈવિક સૂચક (bioindicator) તરીકે થાય છે.

(N/A) એકિનોડર્મ્સ પાસે એક વિશિષ્ટ પાણી-સંચાલિત તંત્ર હોય છે જેને $Water$ $Vascular$ $System$ (જલવાહક તંત્ર) કહેવામાં આવે છે,જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે હલનચલન,ખોરાક પકડવા અને શ્વસન માટે થાય છે.
તેમનું અંતઃકંકાલ $Calcium$ $Carbonate$ $(CaCO_3)$ ની બનેલી સખત કેલ્કેરિયસ રચનાઓ અથવા અસ્થિકાઓનું બનેલું હોય છે.

(N/A) દ્વિગર્ભસ્તરીય $(diploblastic)$ એટલે એવા સજીવો કે જેમના શરીરના કોષો બે ગર્ભસ્તરોમાં ગોઠવાયેલા હોય છે: બહારનું $ectoderm$ (બાહ્યસ્તર) અને અંદરનું $endoderm$ (અંતઃસ્તર).
આ બે સ્તરોની વચ્ચે $mesoglea$ નામનું એક અવિભેદિત સ્તર હાજર હોય છે.
ઉદાહરણ: $Hydra$ (જે $Cnidaria$ સમુદાયમાં આવે છે).

(B) દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિમાં,પ્રથમ શબ્દ પ્રજાતિ (genus) દર્શાવે છે અને બીજો શબ્દ જાતિ (species) દર્શાવે છે.
તેથી,વૈજ્ઞાનિક નામ $Homo$ $sapiens$ માં,$Homo$ એ પ્રજાતિનું નામ (genus) છે અને $sapiens$ એ જાતિનું નામ (species) છે.

(N/A) વર્ગીકરણનું મહત્વ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ તે સજીવોની ઓળખ કરવામાં સરળતા રહે છે.
$(b)$ તે સજીવોના વિવિધ જૂથો વચ્ચેના સંબંધો સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરે છે.
$(c)$ તે સજીવોના જાતિવિકાસ (phylogeny) અને ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસનો અભ્યાસ કરવામાં મદદ કરે છે.
$(d)$ થોડા પ્રતિનિધિ સજીવોનો અભ્યાસ કરીને આખા જૂથના લક્ષણો જાણી શકાય છે.

(N/A) દ્વિગર્ભસ્તરીય પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે જેમના શરીરનું નિર્માણ બે ગર્ભસ્તરો (બાહ્યસ્તર અને અંતઃસ્તર) દ્વારા થાય છે,જ્યારે ત્રિગર્ભસ્તરીય પ્રાણીઓમાં ત્રણ ગર્ભસ્તરો (બાહ્યસ્તર,મધ્યસ્તર અને અંતઃસ્તર) આવેલા હોય છે.
$(b)$ સમતાપી પ્રાણીઓ બાહ્ય પર્યાવરણ ગમે તે હોય,પોતાના શરીરનું તાપમાન અચળ જાળવી શકે છે,જ્યારે વિષમતાપી પ્રાણીઓ પર્યાવરણના તાપમાનમાં થતા ફેરફાર મુજબ પોતાના શરીરનું તાપમાન બદલે છે.

(B) દ્વિપાર્શ્વ સંમિતિ એ શરીરનું એવું આયોજન છે જેમાં સજીવના શરીરને મધ્ય અક્ષમાંથી પસાર થતા માત્ર એક જ સમતલ દ્વારા બે સમાન ડાબા અને જમણા અરીસા જેવી પ્રતિબિંબિત અર્ધભાગોમાં વહેંચી શકાય છે.
આ મનુષ્યો,કીટકો અને માછલીઓ સહિતના મોટાભાગના જટિલ પ્રાણીઓની લાક્ષણિકતા છે.

(N/A) પૃષ્ઠવંશ એ પ્રાણીના શરીરની પાછળની બાજુએ આવેલી લાંબી,સળિયા જેવી આધારભૂત રચના છે (અહીં 'chord' એટલે દોરી જેવો ભાગ).
તે ચેતાપેશીને પાચનમાર્ગથી અલગ કરે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય સ્નાયુઓને જોડાણ માટેની જગ્યા પૂરી પાડવાનું છે,જે પ્રાણીને હલનચલન કરવામાં સરળતા આપે છે.

(N/A) તેઓ એકકોષી અને મુખ્યત્વે જલીય સજીવો છે.
$(b)$ તેઓ લાક્ષણિક સુકોષકેન્દ્રી કોષીય રચના ધરાવે છે,જેમાં પટલમય અંગિકાઓ અને સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર હોય છે.
$(c)$ પ્રચલન માટે પક્ષ્મ (cilia),કશા (flagella) અથવા ખોટા પગ (pseudopodia) જેવી રચનાઓ જોવા મળે છે.
$(d)$ પ્રજનન અલિંગી (દા.ત.,ભાજન) અને લિંગી (દા.ત.,ફલન) એમ બંને પદ્ધતિઓ દ્વારા થાય છે.

(N/A) આ સમૂહ સૃષ્ટિ પ્રોટિસ્ટા (Protista) છે. આ એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરી શકે છે. ઉદાહરણ: $Euglena$.
$(b)$ આ સમૂહ સમુદાય નૂપુરક (Annelida) છે. આ સજીવોનું શરીર ખંડિત (metamerism) હોય છે અને તેઓ એકલિંગી અથવા ઉભયલિંગી હોઈ શકે છે. ઉદાહરણ: અળસિયું $(Pheretima)$.

(B) બ્રાયોફાઇટ્સને વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે,જોકે તેઓ ભેજવાળી અને છાયાવાળી જગ્યાએ ઉગતી સ્થળજ વનસ્પતિઓ છે,તેમ છતાં તેમને ફલનની પ્રક્રિયા માટે પાણીની આવશ્યકતા હોય છે. નર જન્યુઓ (એન્થેરોઝોઇડ્સ) એ સ્ત્રીકેસર (આર્કિગોનિયમ) માં રહેલા માદા જન્યુ (અંડકોષ) સુધી પહોંચવા માટે પાણીના સ્તરમાંથી તરીને જવું પડે છે,જે તેમના જીવનચક્ર માટે પાણીને અનિવાર્ય બનાવે છે.

(N/A) $X$ એ સ્પર્શકો (tentacles) દર્શાવે છે,જેનો ઉપયોગ શિકાર પકડવા અને પ્રચલન માટે થાય છે.
$Y$ એ તલસ્થ તકતી (basal disc અથવા foot) દર્શાવે છે,જેનો ઉપયોગ આધાર સાથે ચોંટવા માટે થાય છે.

(N/A) $A -$ મુખ (Mouth)
$B -$ પૃષ્ઠ પક્ષ (Dorsal fin)
$C -$ અગ્ર પક્ષ (Pectoral fin)
$D -$ બ્રૂડ પાઉચ (Brood pouch) (આ તે ભાગ છે જ્યાં નર માછલી ઈંડાને સેવે છે અને તેનું રક્ષણ કરે છે.)

(N/A) અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) એ વનસ્પતિઓનો એક સમૂહ છે જે ખુલ્લા બીજ ધરાવે છે,એટલે કે તેમના બીજ ફળની અંદર હોતા નથી.
લાક્ષણિકતાઓ:
$(i)$ તેઓ સામાન્ય રીતે બહુવર્ષાયુ વનસ્પતિઓ છે.
$(ii)$ તેઓ સામાન્ય રીતે સદાબહાર અને કાષ્ઠીય (લાકડાવાળી) વનસ્પતિઓ છે.

(N/A) નેમેટોડા (સૂત્રકૃમિ) ના લાક્ષણિક ગુણધર્મો:
$(i)$ નેમેટોડાનું શરીર નળાકાર,દ્વિપાર્શ્વસ્થ સમમિતિ ધરાવતું અને ત્રિગર્ભસ્તરીય હોય છે.
$(ii)$ તેઓ મોટાભાગે પરોપજીવી હોય છે અને રોગો ફેલાવે છે.
$(b)$ $(i)$ આ સમુદાય $Echinodermata$ (શૂળત્વચી) છે. આ સજીવો કંટકીય ત્વચા,પુખ્તાવસ્થામાં અરીય સમમિતિ અને પ્રચલન માટે નલિકાપાદ ધરાવતી જલવાહક તંત્રની રચના ધરાવે છે.
$(ii)$ આ સમુદાય $Annelida$ (નુપૂરક) છે. આ સજીવો ત્રિગર્ભસ્તરીય,દેહકોષ્ઠી છે અને તેમના કૃમિ જેવા શરીરમાં સાચા ખંડો (metamerism) જોવા મળે છે.

(D) ચામાચીડિયાને 'પક્ષીઓ'માં વર્ગીકૃત કરવામાં આવતા નથી કારણ કે:
$(i)$ તેમની પાસે પીંછાં હોતા નથી,જે પક્ષીઓની લાક્ષણિકતા છે.
$(ii)$ તેઓ સ્તન ગ્રંથિઓ ધરાવે છે,જે સસ્તન પ્રાણીઓનું મુખ્ય લક્ષણ છે.
$(iii)$ તેઓ ઈંડા મૂકવાને બદલે સીધા બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.
$(iv)$ તેમના શરીર પર પીંછાંને બદલે વાળ હોય છે.

(N/A) મગર: મોટાભાગના સરીસૃપોમાં ત્રણ ખંડનું હૃદય હોય છે,પરંતુ મગર એક અપવાદ છે જેનું હૃદય ચાર ખંડનું હોય છે.
$(b)$ પ્લેટિપસ: તેને ડક-બિલ્ડ પ્લેટિપસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક મોનોટ્રીમ છે જે બચ્ચાંને જન્મ આપવાને બદલે ઈંડા મૂકે છે.
$(c)$ પટ્ટીકૃમિ (ટેપવોર્મ): આ ચપટા કૃમિ છે જે અન્ય પ્રાણીઓના આંતરડામાં પરોપજીવી તરીકે રહે છે.
$(d)$ થેલોફાઈટા: આ વિભાગમાં લીલ જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે જેનું શરીર રચના ખૂબ જ સરળ અને અવિભેદિત (થેલસ) હોય છે.

(A) આર્થ્રોપોડા: આ સજીવો સાંધાવાળા ઉપાંગો ધરાવે છે,જે આ સમુદાયનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
$(b)$ પ્લેટીહેલ્મિન્થિસ: આ સજીવો તેમના પૃષ્ઠ-વક્ષ બાજુએથી ચપટા શરીરને કારણે સામાન્ય રીતે ચપટા કૃમિ તરીકે ઓળખાય છે.
$(c)$ એનેલિડા: આ સજીવોના શરીરની રચનામાં સાચા ખંડો અથવા મેટામેરિઝમ જોવા મળે છે.
$(d)$ ઇકાઇનોડર્મેટા: આ સજીવોની ત્વચા કાંટાદાર હોય છે,જે આ સમુદાયનું નિદાન લક્ષણ છે.

(N/A) ગરોળી: તેઓમાં બે જોડ પંચાંગુલી (pentadactyl) ઉપાંગો હોય છે.
સાપ: પંચાંગુલી ઉપાંગોનો અભાવ હોય છે.
$(b)$ ફૂગમાં મૃતોપજીવી (saprophytic) પોષણ પદ્ધતિ જોવા મળે છે,જેમાં તેઓ મૃત અને સડતા કાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોષણ મેળવે છે.

(N/A) જે સજીવો મૃત અને સડતા કાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોતાનો ખોરાક મેળવે છે,તેમને મૃતોપજીવીઓ કહેવામાં આવે છે.
$(b)$ તેઓ $Fungi$ (ફૂગ) સૃષ્ટિમાં આવે છે.
$(c)$ ફૂગની કોષદીવાલ $chitin$ (કાઈટિન) નામના જટિલ શર્કરાના પદાર્થની બનેલી હોય છે.

(B) આ વર્ગીકરણ પ્રજનન અંગોની પ્રકૃતિ પર આધારિત છે:
$1$. થૅલોફાઇટ્સ,બ્રાયોફાઇટ્સ અને ટેરિડોફાઇટ્સને ક્રિપ્ટોગેમ્સ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં પ્રજનન અંગો અસ્પષ્ટ અથવા છુપાયેલા હોય છે અને તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરતા નથી.
$2$. અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારીઓને ફેનેરોગેમ્સ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં સુવિકસિત અને દૃશ્યમાન પ્રજનન અંગો હોય છે અને તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરે છે.

(N/A) દ્વિનામી નામકરણ એ સજીવોને નામ આપવાની એક પદ્ધતિ છે જેમાં દરેક સજીવને બે ભાગનું નામ આપવામાં આવે છે,જે પ્રજાતિ (generic name) અને જાતિ (specific epithet) ધરાવે છે.
ફાયદા:
$(i)$ તે સજીવોની વિશાળ વિવિધતાના વ્યવસ્થિત અભ્યાસમાં મદદ કરે છે.
$(ii)$ તે સજીવોની ઓળખ અને વર્ગીકરણ માટે જૈવવિવિધતાનો ચોક્કસ રેકોર્ડ જાળવવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) સમાનતાઓ: ફૂગ અને વનસ્પતિઓ બંનેમાં મજબૂત કોષદીવાલ હોય છે,જે સજીવને માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે.
અસમાનતાઓ: ફૂગ વિષમપોષી (heterotrophic) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમના પર્યાવરણમાંથી કાર્બનિક પદાર્થોનું શોષણ કરીને પોષણ મેળવે છે,જે ઘણીવાર મૃતોપજીવી (saprophytic) અથવા પરોપજીવી તરીકે કાર્ય કરે છે. તેનાથી વિપરીત,વનસ્પતિઓ સ્વયંપોષી (autotrophic) હોય છે અને તેમાં હરિતદ્રવ્ય (chlorophyll) હોય છે,જે તેમને પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવવાની ક્ષમતા આપે છે.

(N/A) આપેલી આકૃતિમાં દર્શાવેલ વનસ્પતિના પર્ણોમાં જાળાકાર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે,જે દ્વિદળી વનસ્પતિનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

લક્ષણ	દ્વિદળી વનસ્પતિ	એકદળી વનસ્પતિ
પર્ણમાં શિરાવિન્યાસ	જાળાકાર શિરાવિન્યાસ	સમાંતર શિરાવિન્યાસ
બીજપત્રોની સંખ્યા	બે બીજપત્રો	એક બીજપત્ર

(N/A) મૃતપજીવીઓ ખોરાક તરીકે સડતા કાર્બનિક પદાર્થોનો ઉપયોગ કરે છે.
તેમના જીવનના અમુક તબક્કે ઘણા સજીવો બહુકોષીય બનવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
તેમની કોષદીવાલ કાઈટિન (chitin) નામના સખત અને જટિલ શર્કરાના પદાર્થની બનેલી હોય છે.
કેટલીક પ્રજાતિઓ સહજીવન (symbiotic) વર્તન દર્શાવે છે.

(N/A) Ascaris એ Nematoda (અથવા Aschelminthes) સમુદાયમાં આવે છે.
આ સમુદાયના બે લાક્ષણિક ગુણધર્મો નીચે મુજબ છે:
$1$. તેમનું શરીર નળાકાર હોય છે અને આડછેદમાં ગોળાકાર દેખાય છે.
$2$. તેઓ કૂટદેહકોષ્ઠી (pseudocoelomate) હોય છે,એટલે કે તેમની પાસે આભાસી દેહકોષ્ઠ હોય છે.
હાથીપગાનો રોગ (elephantiasis) ફેલાવતા પરોપજીવી કૃમિનું નામ Wuchereria bancrofti (જેને સામાન્ય રીતે ફાઈલેરિયલ કૃમિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) છે.

(N/A) પ્લેટીહેલ્મિન્થિસ એ અદેહકોષ્ઠી (acoelomate) પ્રાણીઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમની પાસે સાચી શરીરની ગુહા (દેહકોષ્ઠ) હોતી નથી.
તેઓ બંને પ્રકારની જીવનશૈલી ધરાવે છે: ઘણી પ્રજાતિઓ પરોપજીવી છે (દા.ત.,પટ્ટીકૃમિ,યકૃત કૃમિ),જ્યારે કેટલીક પ્રજાતિઓ મુક્તજીવી છે (દા.ત.,પ્લેનેરિયા).

(A) પોરીફેરા: આ બહુકોષીય સજીવો છે જેમાં સાચી પેશીઓનો અભાવ હોય છે અને તેમના શરીર પર અસંખ્ય છિદ્રો (ઓસ્ટિયા) હોય છે.
$(b)$ ટેરિડોફાઈટા: આ વનસ્પતિઓનું શરીર મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણમાં સુસ્પષ્ટ રીતે વિભેદિત હોય છે પરંતુ તે અપુષ્પી (Cryptogamae) હોવાથી બીજ ઉત્પન્ન કરતી નથી.
$(c)$ પ્લેટીહેલ્મિન્થિસ: આને સામાન્ય રીતે ચપટા કૃમિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જેનું શરીર પૃષ્ઠવક્ષીય રીતે ચપટું હોય છે અને તેમાં દેહકોષ્ઠનો અભાવ હોય છે.
$(d)$ એનેલિડા: આ ખંડિત કૃમિઓ છે જે સાચો દેહકોષ્ઠ ધરાવે છે અને તેમાં અંગોનું ઉચ્ચ કક્ષાનું વિભેદન જોવા મળે છે.

(N/A) આ પ્રાણી સમુદાય $Platyhelminthes$ (પૃથુકૃમિ) માં આવે છે.
તેમના શરીર પૃષ્ઠવક્ષીય રીતે ચપટા હોવાથી તેમને સામાન્ય રીતે 'ચપટા કૃમિ' (flatworms) કહેવામાં આવે છે.
એક ઉદાહરણ $Planaria$ (પ્લેનેરિયા) અથવા $Fasciola$ (યકૃત કૃમિ) અથવા $Taenia$ (પટ્ટી કૃમિ) છે.

(N/A)

નેમેટોડ્સ અને એનેલિડ્સ વચ્ચેની સમાનતાઓ	નેમેટોડ્સ અને એનેલિડ્સ વચ્ચેના તફાવતો
$1.$ બંનેનું શરીર દ્વિપાર્શ્વસ્થ સંમિતિ ધરાવે છે.	$1.$ એનેલિડ્સનું શરીર ખંડિત હોય છે,જ્યારે નેમેટોડ્સનું શરીર નળાકાર હોય છે.
$2.$ બંને ત્રિગર્ભસ્તરીય (triploblastic) સ્તરો ધરાવે છે.	$2.$ એનેલિડ્સમાં સાચી દેહકોષ્ઠ (body cavity) હોય છે,જ્યારે નેમેટોડ્સમાં કૂટદેહકોષ્ઠ (pseudocoelom) હોય છે.

(N/A) $(i)$ કાઈટિન એક જટિલ પોલીસેકેરાઈડ છે,જે ખાસ કરીને ગ્લુકોઝનું નાઈટ્રોજનયુક્ત વ્યુત્પન્ન છે જેને $N$-એસીટાઈલગ્લુકોસેમાઈન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$(ii)$ ફૂગમાં મૃતોપજીવી પોષણ પદ્ધતિ જોવા મળે છે,જેમાં તેઓ પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરીને મૃત અને સડતા પદાર્થોમાંથી ઓગળેલા કાર્બનિક પોષક તત્વોનું શોષણ કરે છે.

(N/A) પ્રચલન માટેના અંગોના આધારે:
$(i)$ કૂટપાદ (pseudopodia) ધરાવતા સજીવો,ઉદાહરણ: $Amoeba$.
$(ii)$ વાળ જેવી પક્ષ્મો (cilia) ધરાવતા સજીવો,ઉદાહરણ: $Paramecium$.
$(iii)$ ચાબુક જેવા કશા (flagella) ધરાવતા સજીવો,ઉદાહરણ: $Euglena$.
$(b)$ પોષણ પદ્ધતિના આધારે:
$(i)$ સ્વયંપોષી: $Chlamydomonas$.
$(ii)$ પરપોષી: $Oomycetes$ (અથવા હોલોઝોઈક પરપોષી તરીકે $Amoeba$).

(N/A) નામનિર્દેશ $A -$ આરામ કરતા બીજાણુઓ (Akinetes).
નામનિર્દેશ $B -$ વિશિષ્ટ કોષ (Heterocyst).
$(b)$ દર્શાવેલ સજીવ $Anabaena$ (એનાબીના) છે અને તે $Monera$ (મોનેરા) સૃષ્ટિમાં આવે છે.
$(c)$ $Monera$ સૃષ્ટિમાં આવતા અન્ય બે સજીવો $Bacteria$ (બેક્ટેરિયા) અને $Mycoplasma$ (માયકોપ્લાઝ્મા) છે.