Mix Examples - The Human Eye and the Colourful World Questions in Gujarati

(D) $(i)$ લઘુદ્રષ્ટિની ખામી (Myopia): જેને નજીકની દ્રષ્ટિની ખામી પણ કહેવાય છે,જેમાં વ્યક્તિ નજીકની વસ્તુઓ સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે પરંતુ દૂરની વસ્તુઓ ધૂંધળી દેખાય છે.
$(ii)$ ગુરુદ્રષ્ટિની ખામી (Hypermetropia): જેને દૂરની દ્રષ્ટિની ખામી પણ કહેવાય છે,જેમાં વ્યક્તિ દૂરની વસ્તુઓ સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે પરંતુ નજીકની વસ્તુઓ ધૂંધળી દેખાય છે.
$(iii)$ એસ્ટિગ્મેટિઝમ (Astigmatism): આ એક એવી ખામી છે જેમાં કોર્નિયા અથવા લેન્સનો વળાંક અનિયમિત હોય છે,જેના કારણે તમામ અંતરે દ્રષ્ટિ ધૂંધળી અથવા વિકૃત દેખાય છે.
$(iv)$ પ્રેસબાયોપિયા (Presbyopia): નજીકની વસ્તુઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની આંખની ક્ષમતામાં ક્રમશઃ ઘટાડો,જે સામાન્ય રીતે ઉંમર વધવાની સાથે થાય છે.

(B) લઘુદ્રષ્ટિની ખામી,જેને $Myopia$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે આંખની એક સામાન્ય દ્રષ્ટિની ખામી છે.
આ સ્થિતિમાં,વ્યક્તિ નજીકની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે કારણ કે પ્રતિબિંબ નેત્રપટલ (retina) ની આગળ રચાય છે.
જોકે,વ્યક્તિ દૂરની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતી નથી કારણ કે દૂરની વસ્તુઓમાંથી આવતા પ્રકાશના કિરણો નેત્રપટલ સુધી પહોંચતા પહેલા જ કેન્દ્રિત થઈ જાય છે.

(A) લઘુદ્રષ્ટિની ખામીનું બીજું નામ $Myopia$ (માયોપિયા) છે. આ સ્થિતિમાં,વ્યક્તિ નજીકની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે પરંતુ દૂરની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતી નથી.

(N/A) લઘુદ્રષ્ટિની ખામી (માયોપિયા) માટેનું એક મુખ્ય કારણ આંખના લેન્સની વક્રતામાં વધારો થવો છે,જેના પરિણામે તેની કેન્દ્રલંબાઈ ઘટી જાય છે. આને કારણે દૂરની વસ્તુનું પ્રતિબિંબ રેટિના (નેત્રપટલ) પર બનવાને બદલે તેની આગળ બને છે.

(B) લઘુદ્રષ્ટિની ખામી, જેને $Myopia$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે દ્રષ્ટિની એવી ખામી છે જેમાં વ્યક્તિ નજીકની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે પરંતુ દૂરની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતી નથી。
આ સ્થિતિમાં, દૂરની વસ્તુનું પ્રતિબિંબ નેત્રપટલ (retina) ની આગળ રચાય છે。
આ ખામીને સુધારવા માટે, યોગ્ય કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા $\text{અંતર્ગોળ}$ લેન્સ (જેને $\text{અપસારી}$ લેન્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે。
આ લેન્સ આંખમાં પ્રવેશતા પહેલા પ્રકાશના કિરણોનું અપસરણ કરે છે, જેનાથી પ્રતિબિંબ બરાબર નેત્રપટલ પર કેન્દ્રિત થાય છે。

(C) લઘુદ્રષ્ટિની ખામી (માયોપિયા) ધરાવતી આંખમાં,દૂરની વસ્તુઓમાંથી આવતા પ્રકાશના કિરણો રેટિના (નેત્રપટલ) પર કેન્દ્રિત થવાને બદલે રેટિનાની આગળ એક બિંદુ પર કેન્દ્રિત થાય છે. આનું કારણ એ છે કે આંખનો ડોળો લાંબો થઈ જાય છે અથવા લેન્સ વધુ વક્ર બની જાય છે,જેના કારણે પ્રતિબિંબ રેટિનાની આગળ રચાય છે.

(B) દૂરદ્રષ્ટિની ખામી,જેને $Hypermetropia$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે આંખની એવી ખામી છે જેમાં વ્યક્તિ દૂરની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે પરંતુ નજીકની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતી નથી.
આવું એટલા માટે થાય છે કારણ કે નજીકની વસ્તુમાંથી આવતા પ્રકાશના કિરણો નેત્રપટલ $(Retina)$ પર કેન્દ્રિત થવાને બદલે તેની પાછળના બિંદુ પર કેન્દ્રિત થાય છે.
તેને યોગ્ય પાવરના બહિર્ગોળ લેન્સનો ઉપયોગ કરીને સુધારી શકાય છે.

(B) દૂરદ્રષ્ટિની ખામીને $Hypermetropia$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ સ્થિતિમાં,વ્યક્તિ દૂરની વસ્તુઓ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકે છે પરંતુ નજીકની વસ્તુઓ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકતી નથી.

(N/A) દૂરદ્રષ્ટિની ખામી,જેને હાયપરમેટ્રોપિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેનું મુખ્ય કારણ આંખના લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈમાં થતો વધારો છે. આ ત્યારે થાય છે જ્યારે આંખનો ડોળો ખૂબ જ ટૂંકો થઈ જાય છે,જેના કારણે નજીકની વસ્તુઓમાંથી આવતા પ્રકાશના કિરણો રેટિના (નેત્રપટલ) પર કેન્દ્રિત થવાને બદલે તેની પાછળ કેન્દ્રિત થાય છે.

(C) દૂરદ્રષ્ટિની ખામી,જેને $Hypermetropia$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે દ્રષ્ટિની એવી ખામી છે જેમાં વ્યક્તિ દૂરની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે પરંતુ નજીકની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતી નથી. આ સ્થિતિમાં,નજીકની વસ્તુમાંથી આવતા પ્રકાશના કિરણો રેટિના (નેત્રપટલ) પર કેન્દ્રિત થવાને બદલે રેટિનાની પાછળના બિંદુ પર કેન્દ્રિત થાય છે. આનું કારણ એ છે કે આંખનો ડોળો ખૂબ ટૂંકો થઈ જાય છે અથવા આંખના લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ ખૂબ વધી જાય છે.

(B) દૂરદ્રષ્ટિની ખામી,જેને $Hypermetropia$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે દ્રષ્ટિની એવી ખામી છે જેમાં વ્યક્તિ દૂરની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે પરંતુ નજીકની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતી નથી.
આ સ્થિતિ ત્યારે સર્જાય છે જ્યારે નજીકની વસ્તુમાંથી આવતા પ્રકાશના કિરણો નેત્રપટલ $(Retina)$ ની પાછળ કેન્દ્રિત થાય છે.
આ ખામીને સુધારવા માટે,યોગ્ય કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા બહિર્ગોળ લેન્સ (અભિસારી લેન્સ) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
બહિર્ગોળ લેન્સ આંખમાં પ્રવેશતા પહેલા પ્રકાશના કિરણોને અભિસારી કરે છે,જેનાથી પ્રતિબિંબ બરાબર નેત્રપટલ પર રચાય છે.

(C) એસ્ટિગ્મેટિઝમ એ દ્રષ્ટિની એક સામાન્ય ખામી છે જે કોર્નિયા અથવા આંખના લેન્સની અનિયમિત વક્રતાને કારણે થાય છે.
આ અનિયમિતતાને કારણે,આંખમાં પ્રવેશતા પ્રકાશના કિરણો રેટિના (નેત્રપટલ) પર એક જ બિંદુ પર કેન્દ્રિત થતા નથી.
પરિણામે,એસ્ટિગ્મેટિઝમથી પીડાતી વ્યક્તિ બધી દિશાઓમાં વસ્તુઓને સમાન રીતે સ્પષ્ટ જોઈ શકતી નથી,જેના કારણે દ્રષ્ટિ અસ્પષ્ટ અથવા વિકૃત દેખાય છે.

(C) એસ્ટિગ્મેટિઝમ એ આંખની એક વક્રીભવનની ખામી છે જેમાં કોર્નિયા અથવા લેન્સનો વળાંક અનિયમિત હોય છે,જેના કારણે તમામ અંતરે દ્રષ્ટિ ધૂંધળી દેખાય છે.
તેનું નિવારણ નળાકાર લેન્સ (cylindrical lens) નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે,જે આંખની વક્રીભવન સપાટીઓના અસમાન વળાંકને સુધારે છે.

(A) લઘુદ્રષ્ટિની ખામી (માયોપિયા) ને સુધારવા માટે અંતર્ગોળ લેન્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આ ખામીમાં,દૂરની વસ્તુનું પ્રતિબિંબ રેટિના (નેત્રપટલ) ની આગળ રચાય છે.
અંતર્ગોળ લેન્સ આવતા પ્રકાશના કિરણોને અપસારી કરે છે,જેનાથી પ્રતિબિંબ રેટિના પર યોગ્ય રીતે કેન્દ્રિત થઈ શકે છે.

(A) માનવ આંખની સમાવેશ શક્તિ (accommodation power) ની એક મર્યાદા હોય છે. જે લઘુત્તમ અંતરે વસ્તુને આંખ પર તાણ આપ્યા વિના સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે,તેને સ્પષ્ટ દ્રષ્ટિનું લઘુત્તમ અંતર અથવા આંખનું નજીકનું બિંદુ (near point) કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય પુખ્ત આંખ માટે,આ અંતર આશરે $25 \ cm$ હોય છે. જો કોઈ વસ્તુ આના કરતા નજીક રાખવામાં આવે,તો સિલિયરી સ્નાયુઓ રેટિના પર સ્પષ્ટ પ્રતિબિંબ બનાવવા માટે આંખના લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈને પૂરતી રીતે સમાયોજિત કરી શકતા નથી,જેના પરિણામે પ્રતિબિંબ ઝાંખું દેખાય છે.

(N/A) માનવ આંખ રેટિનામાં આવેલા બે પ્રકારના પ્રકાશગ્રાહી કોષો,સળીયા (rods) અને શંકુ (cones) નો ઉપયોગ કરીને વિવિધ પ્રકાશની તીવ્રતા સાથે અનુકૂલન સાધે છે.
$1$. સળીયા (Rods): આ કોષો ઝાંખા પ્રકાશ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે પરંતુ રંગ પારખી શકતા નથી. તે આપણને ઓછા પ્રકાશમાં જોવામાં મદદ કરે છે.
$2$. શંકુ (Cones): આ કોષો તેજસ્વી પ્રકાશ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે અને રંગીન દ્રષ્ટિ તેમજ સ્પષ્ટ વિગતો જોવા માટે જવાબદાર છે. તે સારી રીતે પ્રકાશિત સ્થિતિમાં અસરકારક રીતે કાર્ય કરે છે.
વધુમાં,કીકી (iris) કીકીના કદને સમાયોજિત કરીને આંખમાં પ્રવેશતા પ્રકાશના જથ્થાનું નિયમન કરે છે.

(A) જ્યારે તેજસ્વી સૂર્યપ્રકાશમાં હોઈએ છીએ,ત્યારે આંખની કીકી (pupil) નાની થઈ જાય છે જેથી ઓછો પ્રકાશ અંદર પ્રવેશે અને રેટિનાનું રક્ષણ થાય. જ્યારે તમે અચાનક અંધારા રૂમમાં પ્રવેશ કરો છો,ત્યારે કીકી થોડા સમય માટે નાની જ રહે છે,જેના કારણે આંખમાં ખૂબ ઓછો પ્રકાશ પ્રવેશે છે. પરિણામે,જ્યાં સુધી આઇરિસના સ્નાયુઓ શિથિલ ન થાય અને કીકી મોટી ન થાય ત્યાં સુધી તમે સ્પષ્ટ જોઈ શકતા નથી.

(C) સિલીયરી સ્નાયુઓ આંખના લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ બદલવા માટે જવાબદાર છે. આ સ્નાયુઓ સંકોચાઈને અથવા શિથિલ થઈને લેન્સની વક્રતામાં ફેરફાર કરે છે,જેને સમાવેશ ક્ષમતા (accommodation) કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા આંખને વિવિધ અંતરે રહેલી વસ્તુઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) ચશ્માના લેન્સને સ્પર્શ કરીને તેનો આકાર જાણી શકાય છે.
$1$. જો લેન્સ વચ્ચેથી પાતળો અને કિનારીઓ પરથી જાડો હોય,તો તે અંતર્ગોળ લેન્સ છે,જેનો ઉપયોગ માયોપિયા (લઘુદ્રષ્ટિની ખામી) સુધારવા માટે થાય છે.
$2$. જો લેન્સ વચ્ચેથી જાડો અને કિનારીઓ પરથી પાતળો હોય,તો તે બહિર્ગોળ લેન્સ છે,જેનો ઉપયોગ હાઇપરમેટ્રોપિયા (ગુરુદ્રષ્ટિની ખામી) સુધારવા માટે થાય છે.

(N/A) તે વ્યક્તિ માયોપિયા (Myopia) થી પીડાય છે,જેને લઘુદ્રષ્ટિની ખામી (short-sightedness) પણ કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિમાં,વ્યક્તિ નજીકની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે પરંતુ દૂરની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતી નથી. આ ખામી ત્યારે થાય છે જ્યારે દૂરની વસ્તુનું પ્રતિબિંબ નેત્રપટલ (retina) પર બનવાને બદલે તેની આગળ બને છે. આ ખામીને યોગ્ય કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા અંતર્ગોળ લેન્સ (concave lens) નો ઉપયોગ કરીને દૂર કરી શકાય છે,જે આંખમાં પ્રવેશતા પહેલા પ્રકાશના કિરણોનું અપસરણ (diverge) કરે છે,જેથી પ્રતિબિંબ નેત્રપટલ પર યોગ્ય રીતે કેન્દ્રિત થઈ શકે.

(N/A) તે વ્યક્તિ $Hypermetropia$ (જેને $Long-sightedness$ અથવા દૂરદ્રષ્ટિની ખામી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) થી પીડાય છે.
આ ખામીમાં,વ્યક્તિ દૂરની વસ્તુઓ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકે છે પરંતુ નજીકની વસ્તુઓ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકતી નથી.
આ ખામીને યોગ્ય કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા $Convex$ લેન્સ (બહિર્ગોળ લેન્સ) નો ઉપયોગ કરીને સુધારી શકાય છે,જે પ્રકાશના કિરણોને રેટિના (નેત્રપટલ) પર કેન્દ્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.

(B) પ્રેસબાયોપિયા એ દ્રષ્ટિની ખામી છે જે ઉંમર વધવાની સાથે સિલિયરી સ્નાયુઓ નબળા પડવા અને આંખના લેન્સની સ્થિતિસ્થાપકતા ઘટવાને કારણે થાય છે.
આ સ્થિતિને લીધે વૃદ્ધ વ્યક્તિ માટે નજીકની વસ્તુઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું મુશ્કેલ બને છે,જેના કારણે ચશ્મા (સામાન્ય રીતે બાયફોકલ અથવા રીડિંગ ગ્લાસ) વગર વાંચવું અને લખવું અગવડતાભર્યું લાગે છે.

(C) દ્રશ્ય વર્ણપટ સાત રંગોનો બનેલો છે,જેને સામાન્ય રીતે $VIBGYOR$ સંજ્ઞા દ્વારા યાદ રાખવામાં આવે છે.
આ રંગો જાંબલી (Violet),નીલો (Indigo),વાદળી (Blue),લીલો (Green),પીળો (Yellow),નારંગી (Orange) અને લાલ (Red) છે.

(B) તારાઓનું ટમટમવું મુખ્યત્વે તારાઓના પ્રકાશના વાતાવરણીય વક્રીભવનને કારણે થાય છે. જ્યારે તારાનો પ્રકાશ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે વાતાવરણના વિવિધ સ્તરોના બદલાતા વક્રીભવનાંકને કારણે તેનું સતત વક્રીભવન થાય છે. આના કારણે તારાનું આભાસી સ્થાન થોડું બદલાતું રહે છે અને તેની તેજસ્વીતામાં ફેરફાર થાય છે,જેના પરિણામે ટમટમવાની અસર જોવા મળે છે.

(N/A) જ્યારે શ્વેત પ્રકાશ કાચના પ્રિઝમ જેવા પારદર્શક માધ્યમમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે તેનું તેના ઘટક રંગોમાં (વર્ણપટ) વિભાજન થવાની ઘટનાને પ્રકાશનું વિભાજન (dispersion) કહેવામાં આવે છે.

(N/A) વરસાદના દિવસ પછી આકાશમાં બનતું મેઘધનુષ એ સફેદ પ્રકાશના વિભાજનનું એક કુદરતી ઉદાહરણ છે. જ્યારે સૂર્યપ્રકાશ વાતાવરણમાં રહેલા પાણીના નાના ટીપાંમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે આ ટીપાં નાના પ્રિઝમ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે સફેદ પ્રકાશનું તેના સાત ઘટક રંગોમાં વક્રીભવન અને વિભાજન કરે છે.

(A) પ્રકાશના વિભાજનની ઘટના,એટલે કે જ્યારે સફેદ પ્રકાશ પ્રિઝમમાંથી પસાર થાય ત્યારે તે તેના ઘટક રંગોમાં (વર્ણપટમાં) વિભાજિત થાય છે,તેની સમજૂતી સૌપ્રથમ $17$ મી સદીમાં સર આઇઝેક ન્યૂટન દ્વારા આપવામાં આવી હતી.

(B) રેટિના (નેત્રપટલ) એ આંખમાં રહેલું એક નાજુક પટલ છે જેમાં પ્રકાશ-સંવેદનશીલ કોષોની વિશાળ સંખ્યા હોય છે,જેને દંડકોષો (rods) અને શંકુકોષો (cones) કહેવામાં આવે છે. જ્યારે પ્રકાશ આંખમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તે રેટિના પર કેન્દ્રિત થાય છે,જ્યાં આ કોષો પ્રકાશ ઉર્જાને વિદ્યુત સંકેતોમાં રૂપાંતરિત કરે છે જે દ્રષ્ટિચેતા (optic nerve) દ્વારા મગજ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.

(A) માયોપિયા,જેને લઘુદ્રષ્ટિની ખામી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે દ્રષ્ટિની એક એવી ખામી છે જેમાં વ્યક્તિ નજીકની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે પરંતુ દૂરની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતી નથી.
આ સ્થિતિમાં,દૂરની વસ્તુનું પ્રતિબિંબ નેત્રપટલ (retina) પર બનવાને બદલે તેની આગળ બને છે.
આ ખામીને સુધારવા માટે,ચશ્મામાં અંતર્ગોળ લેન્સ (અપસારી લેન્સ) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
અંતર્ગોળ લેન્સ દૂરની વસ્તુઓમાંથી આવતા પ્રકાશના કિરણોને અપસારી (diverge) કરે છે,જેનાથી આંખનો લેન્સ પ્રતિબિંબને નેત્રપટલ પર યોગ્ય રીતે કેન્દ્રિત કરી શકે છે.

(A) પ્રકીર્ણન પામતા પ્રકાશનો રંગ પ્રકીર્ણન કરતા કણોના કદ પર આધાર રાખે છે.
રેલેના પ્રકીર્ણન (Rayleigh scattering) ના નિયમ મુજબ,પ્રકીર્ણન પામતા પ્રકાશની તીવ્રતા તેની તરંગલંબાઈની ચતુર્થ ઘાતના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે $(I \propto 1/\lambda^4)$.
ખૂબ જ ઝીણા કણો મુખ્યત્વે ટૂંકી તરંગલંબાઈ ધરાવતા વાદળી પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કરે છે,જ્યારે મોટા કણો લાંબી તરંગલંબાઈ ધરાવતા પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કરે છે.

(D) જો પૃથ્વી પર વાતાવરણ ન હોત,તો સૂર્યપ્રકાશનું પ્રકીર્ણન (scattering) થાત નહીં.
આકાશનો વાદળી રંગ વાતાવરણના કણો દ્વારા સૂર્યપ્રકાશના પ્રકીર્ણનને કારણે હોય છે,તેથી વાતાવરણની ગેરહાજરીમાં કોઈ પ્રકીર્ણન થશે નહીં.
પરિણામે,પૃથ્વી પરના અવલોકનકાર માટે આકાશ ઘેરા અથવા કાળા રંગનું દેખાશે.

(B) જ્યારે નજીકની વસ્તુઓ જોવામાં આવે છે,ત્યારે સિલિરી સ્નાયુઓ સંકોચાય છે.
આ સંકોચનને કારણે સસ્પેન્સરી લિગામેન્ટ્સ પરનું તણાવ ઘટે છે,જેનાથી લેન્સ વધુ બહિર્ગોળ (જાડો) બને છે.
પરિણામે,લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ ઘટે છે,જે નજીકની વસ્તુનું પ્રતિબિંબ રેટિના પર સ્પષ્ટ રીતે કેન્દ્રિત કરવા માટે તેની અભિસારી શક્તિમાં વધારો કરે છે.

(B) જ્યારે દૂરની વસ્તુઓ જોવામાં આવે છે,ત્યારે સિલિયરી સ્નાયુઓ શિથિલ (relax) થાય છે.
આ શિથિલતાને કારણે સસ્પેન્સરી લિગામેન્ટ્સ પરનું તણાવ વધે છે,જે લેન્સને ખેંચે છે અને તેને પાતળો બનાવે છે.
જેમ લેન્સ પાતળો થાય છે,તેમ તેની વક્રતા ત્રિજ્યા (radius of curvature) વધે છે,જે તેની કેન્દ્રિત કરવાની શક્તિ (converging power) ઘટાડે છે,જેથી દૂરની વસ્તુઓનું પ્રતિબિંબ રેટિના પર સ્પષ્ટ રીતે કેન્દ્રિત થઈ શકે છે.

(A) મરઘીના નેત્રપટલમાં મુખ્યત્વે શંકુ કોષો (cone cells) હોય છે અને સળીયા જેવા કોષો (rod cells) ખૂબ જ ઓછા અથવા હોતા નથી.
શંકુ કોષો રંગીન દ્રષ્ટિ માટે જવાબદાર છે અને તેજસ્વી પ્રકાશમાં કાર્ય કરે છે.
મરઘીમાં સળીયા જેવા કોષોનો અભાવ હોવાથી,જે ઝાંખા પ્રકાશમાં જોવાની ક્ષમતા માટે જવાબદાર છે,તેઓ અંધારામાં સારી રીતે જોઈ શકતા નથી.

(N/A) આંખના સૌથી બહારના સ્તરને $Sclera$ (શ્વેતપટલ) કહેવામાં આવે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય આંખને રક્ષણ આપવાનું,આંખની નાજુક આંતરિક રચનાઓને સુરક્ષિત રાખવાનું અને આંખના ગોળાનો આકાર જાળવી રાખવાનું છે.

(B) કોરોઇડ એ આંખની દીવાલનું મધ્ય સ્તર છે,જે શ્વેતપટલ (sclera) અને નેત્રપટલ (retina) ની વચ્ચે આવેલું છે.
તે રુધિરવાહિનીઓથી સમૃદ્ધ છે અને તેમાં ઘેરા રંગના રંજકદ્રવ્યો (મેલાનિન) હોય છે.
આ રંજકદ્રવ્યોનું મુખ્ય કાર્ય વધારાના પ્રકાશને શોષી લેવાનું અને આંખના ડોળાની અંદર આંતરિક પરાવર્તનને અટકાવવાનું છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે રેટિના પર બનતું પ્રતિબિંબ તીક્ષ્ણ અને સ્પષ્ટ હોય.

(B) વ્યક્તિની આંખનો રંગ આઇરિસ (પરિતારિકા) ના રંગ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. આઇરિસ એ આંખમાં આવેલી એક પાતળી,ગોળાકાર રચના છે,જે કિકિના વ્યાસ અને કદને નિયંત્રિત કરવા માટે જવાબદાર છે અને આમ રેટિના સુધી પહોંચતા પ્રકાશના જથ્થાને નિયંત્રિત કરે છે. આઇરિસમાં રહેલું રંજકદ્રવ્ય તેનો રંગ નક્કી કરે છે,જે બદલામાં આંખને તેનો લાક્ષણિક દેખાવ આપે છે.

(A) માયોપિયા,જેને લઘુદ્રષ્ટિની ખામી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એવી સ્થિતિ છે જેમાં આંખનો ડોળો ખૂબ લાંબો થઈ જાય છે અથવા કોર્નિયાનો વળાંક ખૂબ વધારે હોય છે.
આ સ્થિતિમાં,આંખના લેન્સનો અભિસારી પાવર (converging power) ખૂબ વધી જાય છે,જેના કારણે દૂરની વસ્તુઓમાંથી આવતા પ્રકાશના કિરણો રેટિના (નેત્રપટલ) પર પડવાને બદલે તેની આગળ કેન્દ્રિત થાય છે.
તેથી,આંખના લેન્સનો પાવર અસરકારક રીતે વધી જાય છે,જેના કારણે પ્રકાશના કિરણોને આંખમાં પ્રવેશતા પહેલા અપસારી (diverge) કરવા માટે અંતર્ગોળ લેન્સનો ઉપયોગ કરવો પડે છે.

(B) આ વ્યક્તિ $+1\, m$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા ચશ્માનો ઉપયોગ કરે છે,જે બહિર્ગોળ લેન્સ સૂચવે છે. બહિર્ગોળ લેન્સનો ઉપયોગ ગુરૂદ્રષ્ટિની ખામી (Hypermetropia) સુધારવા માટે થાય છે. તે $1\, m$ થી દૂરની વસ્તુઓ જોઈ શકતો નથી,જે સાબિત કરે છે કે તેને ગુરૂદ્રષ્ટિની ખામી છે,જેમાં આંખનું નજીકનું બિંદુ દૂર ખસી જાય છે.

(B) સીલિયરી સ્નાયુઓ આંખના લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ બદલવા માટે જવાબદાર છે.
તેઓ લેન્સની વક્રતાને સમાયોજિત કરે છે,જે બદલામાં તેની કેન્દ્રલંબાઈ બદલે છે,જેનાથી આંખને વિવિધ અંતરે રહેલી વસ્તુઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મદદ મળે છે,આ પ્રક્રિયાને સમાવેશ ક્ષમતા (accommodation) કહેવામાં આવે છે.

(N/A) સામાન્ય આંખ માટે સ્પષ્ટ દ્રષ્ટિનું લઘુત્તમ અંતર એ ન્યૂનતમ અંતર છે કે જેના પર કોઈ વસ્તુને આંખ પર તાણ આપ્યા વિના સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે. સામાન્ય માનવ આંખ માટે,આ અંતર $25 \text{ cm}$ છે.

(B) કીકી એ આઇરિસની મધ્યમાં આવેલું એક પરિવર્તનશીલ છિદ્ર છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય આંખમાં પ્રવેશતા પ્રકાશના જથ્થાનું નિયમન અને નિયંત્રણ કરવાનું છે. તેજસ્વી પ્રકાશમાં,કીકી પ્રકાશના જથ્થાને ઘટાડવા માટે સંકોચાય છે,અને ઝાંખા પ્રકાશમાં,તે વધુ પ્રકાશને પ્રવેશવા દેવા માટે વિસ્તરે છે.

(B) સામાન્ય માનવ આંખનું નજીકનું બિંદુ $25\, cm$ છે,જે લઘુત્તમ અંતર છે જ્યાં વસ્તુઓને કોઈપણ તાણ વગર સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે.
સામાન્ય માનવ આંખનું દૂરનું બિંદુ અનંત છે,જે મહત્તમ અંતર છે જ્યાં વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે.
તેથી,સામાન્ય માનવ આંખ માટે દ્રષ્ટિનો વિસ્તાર $25\, cm$ થી અનંત છે.

(A) જ્યારે સફેદ પ્રકાશનું કિરણ કાચના પ્રિઝમમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે તેનું તેના સાત ઘટક રંગોમાં વિભાજન (વર્ણપટ) થાય છે.
$(i)$ લાલ રંગ સૌથી ઓછું વિચલન અનુભવે છે કારણ કે તેની તરંગલંબાઇ સૌથી વધુ છે અને તે કાચના માધ્યમમાં સૌથી ઝડપથી ગતિ કરે છે.
$(ii)$ જાંબલી રંગ સૌથી વધુ વિચલન અનુભવે છે કારણ કે તેની તરંગલંબાઇ સૌથી ઓછી છે અને તે કાચના માધ્યમમાં સૌથી ધીમી ગતિ કરે છે.

(N/A) મેઘધનુષનું નિર્માણ મુખ્યત્વે નીચેની બે ઘટનાઓ દ્વારા થાય છે:
$(i)$ વિભાજન (Dispersion): જ્યારે સૂર્યપ્રકાશ પાણીના ટીપામાં પ્રવેશે છે,ત્યારે વિવિધ તરંગલંબાઇઓ માટે વક્રીભવનાંકમાં તફાવત હોવાને કારણે તે તેના ઘટક રંગોમાં વિભાજિત થાય છે.
$(ii)$ પૂર્ણ આંતરિક પરાવર્તન (Total Internal Reflection): વિભાજન પછી,પ્રકાશના કિરણો પાણીના ટીપાની આંતરિક સપાટી સાથે અથડાય છે અને અંદરની તરફ પરાવર્તિત થાય છે,જેને પૂર્ણ આંતરિક પરાવર્તન કહેવામાં આવે છે.

(N/A) જ્યારે શ્વેત પ્રકાશ પ્રિઝમમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે તેની તરંગલંબાઇ અને વક્રીભવનાંકમાં તફાવત હોવાને કારણે તે તેના ઘટક રંગોમાં વિભાજિત થાય છે. લાલ રંગની તરંગલંબાઇ સૌથી વધુ હોય છે અને તે કાચના માધ્યમમાં સૌથી ઝડપથી ગતિ કરે છે,જેના પરિણામે તેનું વિચલન સૌથી ઓછું થાય છે. તેનાથી વિપરીત,જાંબલી રંગની તરંગલંબાઇ સૌથી ટૂંકી હોય છે અને તે સૌથી ધીમી ગતિ કરે છે,જેના પરિણામે તેનું વિચલન સૌથી વધુ થાય છે. તેથી,સૌથી ઓછું વિચલન પામતો ઘટક લાલ છે અને સૌથી વધુ વિચલન પામતો ઘટક જાંબલી છે.

(A) અંતર્ગોળ લેન્સનો ઉપયોગ $Myopia$ (જેને લઘુદ્રષ્ટિની ખામી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સુધારવા માટે થાય છે.
$Myopia$ માં,દૂરની વસ્તુનું પ્રતિબિંબ રેટિના (નેત્રપટલ) પર બનવાને બદલે રેટિનાની આગળ બને છે.
અંતર્ગોળ લેન્સ આંખમાં પ્રવેશતા પ્રકાશના કિરણોને અપસારી (diverge) કરે છે,જેનાથી પ્રતિબિંબ રેટિના પર યોગ્ય રીતે કેન્દ્રિત થઈ શકે છે.

(B) આંખની સમાવેશ ક્ષમતા માટે $Ciliary$ muscles (સિલીયરી સ્નાયુઓ) જવાબદાર છે. આ સ્નાયુઓ આંખના લેન્સની વક્રતા અને કેન્દ્રલંબાઈમાં ફેરફાર કરે છે, જેનાથી આંખ અલગ-અલગ અંતરે રહેલી વસ્તુઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે છે.

(C) જે સ્થિતિમાં વ્યક્તિનો આંખનો લેન્સ ક્રમશઃ ધૂંધળો બને છે,જેના પરિણામે દ્રષ્ટિ ઝાંખી થાય છે,તેને $Cataract$ (મોતિયો) કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિ ઘણીવાર આંશિક અથવા સંપૂર્ણ દ્રષ્ટિ ગુમાવવા તરફ દોરી જાય છે અને તેને શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા સુધારી શકાય છે.

(B) વધારે ઊંચાઈ પર વાતાવરણ ખૂબ જ પાતળું હોય છે અથવા લગભગ ગેરહાજર હોય છે.
ત્યાં સૂર્યપ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કરવા માટે હવાના અણુઓ કે ધૂળના રજકણો હોતા નથી,તેથી પ્રકીર્ણનની પ્રક્રિયા દ્વારા મુસાફરોની આંખ સુધી કોઈ પ્રકાશ પહોંચતો નથી.
આથી,આકાશ વાદળીને બદલે કાળું દેખાય છે.