$X$-કિરણો અને ગેમા કિરણોના સ્ત્રોત અને ઉપયોગો લખો.

(A) જ્યારે ઉચ્ચ ઉર્જા ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોનને ધાતુના લક્ષ્ય પર અથડાવવામાં આવે ત્યારે $X$-કિરણો ઉત્પન્ન થાય છે. તેમની તરંગલંબાઇ $10^{-8} \text{ m}$ થી $10^{-13} \text{ m}$ ની વચ્ચે હોય છે.
$X$-કિરણોના ઉપયોગો:
$(i)$ હાડકાના ફ્રેક્ચર શોધવા અને અમુક પ્રકારના કેન્સરની સારવાર માટે તબીબી વિજ્ઞાનમાં વપરાય છે.
$(ii)$ ધાતુના ભાગોમાં તિરાડો અને ખામીઓ શોધવા માટે ઔદ્યોગિક ઉપયોગોમાં વપરાય છે.
ગેમા કિરણો ન્યુક્લિયર પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન અને અમુક કિરણોત્સર્ગી ન્યુક્લિયસમાંથી ઉત્સર્જિત થાય છે. વિદ્યુતચુંબકીય વર્ણપટમાં તેમની આવૃત્તિ સૌથી વધુ હોય છે,જેની તરંગલંબાઇ $10^{-10} \text{ m}$ થી $10^{-14} \text{ m}$ ની વચ્ચે હોય છે.
ગેમા કિરણોના ઉપયોગો:
$(i)$ કેન્સરના કોષોનો નાશ કરવા માટે (રેડિયોથેરાપી) તબીબી વિજ્ઞાનમાં વપરાય છે.
$(ii)$ ખોરાક ઉદ્યોગમાં જંતુનાશક તરીકે અને બેક્ટેરિયાને મારવા માટે વપરાય છે.