$DNA$ ફિંગરપ્રિન્ટિંગ પર એક સમજૂતીત્મક નોંધ લખો.

(N/A) $DNA$ ફિંગરપ્રિન્ટિંગ એ બે વ્યક્તિઓના $DNA$ અનુક્રમમાં રહેલા તફાવતોને વિશ્લેષિત કરવાની એક ઝડપી પદ્ધતિ છે.
તેમાં પુનરાવર્તિત $DNA$ (repetitive $DNA$) માં રહેલા તફાવતોની ઓળખ કરવામાં આવે છે.
પુનરાવર્તિત $DNA$ એ $DNA$ નો એક વિશિષ્ટ પ્રદેશ છે જેમાં $DNA$ નો નાનો ટુકડો ઘણી વખત પુનરાવર્તિત થાય છે.
ડેન્સિટી ગ્રેડિયન્ટ સેન્ટ્રિફ્યુગેશન દ્વારા,આ પુનરાવર્તિત $DNA$ ને મુખ્ય જિનોમિક $DNA$ થી અલગ કરવામાં આવે છે.
સેન્ટ્રિફ્યુગેશન દરમિયાન મુખ્ય $DNA$ એક મોટો પીક બનાવે છે અને અન્ય નાના પીકને સેટેલાઇટ $DNA$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ અનુક્રમો સામાન્ય રીતે કોઈ પ્રોટીન માટે સંકેતન કરતા નથી,પરંતુ તે માનવ જિનોમનો મોટો ભાગ બનાવે છે.
સેટેલાઇટ $DNA$ ને તેના ખંડની લંબાઈ,પુનરાવર્તિત એકમોની સંખ્યા અને બેઝ બંધારણ ($A:T$-સમૃદ્ધ અથવા $G:C$-સમૃદ્ધ) ના આધારે માઇક્રોસેટેલાઇટ અને મિનિસેટેલાઇટ જેવી શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
સેટેલાઇટ $DNA$ ઉચ્ચ કક્ષાની બહુરૂપતા (polymorphism) દર્શાવે છે,જે $DNA$ ફિંગરપ્રિન્ટિંગનો આધાર બનાવે છે.
બહુરૂપતા: તે આનુવંશિક સ્તરે વ્યક્તિઓમાં જોવા મળતી વિવિધતા છે. બહુરૂપતા વિકૃતિઓ (mutations) ને કારણે ઉદભવે છે.
તે ઉત્ક્રાંતિ અને જાતિ નિર્માણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
વસ્તીમાં,જો કોઈ વારસાગત વિકૃતિ ઉચ્ચ આવૃત્તિએ જોવા મળે,તો તેને $DNA$ બહુરૂપતા કહેવામાં આવે છે.
એક વ્યક્તિમાં,દરેક પેશી (દા.ત.,રુધિર,વાળના મૂળ,ત્વચા,હાડકા,લાળ વગેરે) માંથી મેળવેલ $DNA$ સમાન કક્ષાની બહુરૂપતા દર્શાવે છે.
આથી,તે ફોરેન્સિક એપ્લિકેશન્સમાં ઓળખ માટેનું એક આવશ્યક સાધન બની જાય છે.
બહુરૂપતા માતા-પિતા પાસેથી બાળકોમાં વારસામાં ઉતરે છે,તેથી તે પિતૃત્વ પરીક્ષણમાં ઉપયોગી છે.
$DNA$ ફિંગરપ્રિન્ટિંગની તકનીક: એલેક જેફ્રીસે શરૂઆતમાં વારસાગત રોગો માટે માર્કર્સ શોધવા માટે $DNA$ ફિંગરપ્રિન્ટિંગ વિકસાવ્યું હતું,જેને $DNA$ ટાઇપિંગ અથવા $DNA$ પ્રોફાઇલિંગ પણ કહેવાય છે.
તેમણે પ્રોબ તરીકે સેટેલાઇટ $DNA$ નો ઉપયોગ કર્યો હતો જે ખૂબ જ ઉચ્ચ કક્ષાની બહુરૂપતા દર્શાવે છે,જેને વેરિયેબલ નંબર ઓફ ટેન્ડમ રિપીટ્સ $(VNTRs)$ કહેવામાં આવે છે.
આ તકનીકમાં રેડિયોલેબલ્ડ $VNTR$ ને પ્રોબ તરીકે વાપરીને સધર્ન બ્લોટ હાઇબ્રિડાઇઝેશનનો સમાવેશ થાય છે.
તેના તબક્કાઓ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ $DNA$ અલગીકરણ: કોષોમાંથી $DNA$ નિષ્કર્ષિત કરવામાં આવે છે.
$(ii)$ એમ્પ્લીફિકેશન: પોલિમરેઝ ચેઈન રિએક્શન $(PCR)$ નો ઉપયોગ કરીને નિષ્કર્ષિત $DNA$ ની ઘણી નકલો બનાવી શકાય છે.
$(iii)$ પાચન: રિસ્ટ્રિક્શન એન્ડોન્યુક્લિએઝ દ્વારા $DNA$ નું પાચન.
$(iv)$ અલગીકરણ: જેલ ઇલેક્ટ્રોફોરેસિસ દ્વારા $DNA$ ના ટુકડાઓનું અલગીકરણ.
$(v)$ સધર્ન બ્લોટિંગ: અલગ થયેલા $DNA$ ટુકડાઓનું કૃત્રિમ પટલ (જેમ કે નાયલોન અથવા નાઈટ્રોસેલ્યુલોઝ) પર સ્થાનાંતરણ.