દૈનિક અનુભવમાં પ્રકાશના તરંગો કરતા ધ્વનિ તરંગોનું વિવર્તન (diffraction) વધુ સ્પષ્ટ કેમ હોય છે?

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(A) વિવર્તન માટેની મુખ્ય શરત એ છે કે અવરોધ અથવા છિદ્રનું પરિમાણ $(d)$ એ તરંગની તરંગલંબાઈ $(\lambda)$ ના ક્રમનું હોવું જોઈએ, એટલે કે $\frac{\lambda}{d} \approx 1$.
દ્રશ્ય પ્રકાશ માટે, તરંગલંબાઈ $\lambda$ આશરે $6 \times 10^{-7} \,m$ હોય છે. આપણા દૈનિક જીવનમાં મોટાભાગના અવરોધો આના કરતા ઘણા મોટા હોય છે (દા.ત., $d \approx 10^{-1} \,m$ થી $1 \,m$), તેથી ગુણોત્તર $\frac{\lambda}{d}$ અત્યંત નાનો હોવાથી વિવર્તન નહિવત જણાય છે.
ધ્વનિ તરંગો માટે, શ્રાવ્ય આવૃત્તિનો વિસ્તાર $20 \,Hz$ થી $20,000 \,Hz$ છે. જો આપણે $332 \,Hz$ ની આવૃત્તિ અને ધ્વનિની ઝડપ $v = 332 \,m/s$ લઈએ, તો તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{v}{f} = \frac{332}{332} = 1 \,m$ મળે છે.
ધ્વનિની તરંગલંબાઈ $(1 \,m)$ એ દરવાજા કે બારી જેવા સામાન્ય અવરોધોના પરિમાણ સાથે સરખાવી શકાય તેવી હોવાથી, ગુણોત્તર $\frac{\lambda}{d}$ નોંધપાત્ર બને છે, જેના પરિણામે સ્પષ્ટ વિવર્તન જોવા મળે છે.
આથી જ, આપણે ખૂણાની પાછળથી આવતો અવાજ સાંભળી શકીએ છીએ, પરંતુ પ્રકાશ જોઈ શકતા નથી.

Explore More

Similar Questions

એક સ્લિટને કારણે મળતા વિવર્તન ભાતમાં ગૌણ અધિકતમ (secondary maxima) મેળવવાની શરત કઈ છે?

જ્યારે કોમ્પેક્ટ ડિસ્ક પર સફેદ પ્રકાશના સ્ત્રોત દ્વારા પ્રકાશ પાડવામાં આવે છે,ત્યારે રંગીન 'પટ્ટાઓ' જોવા મળે છે. આ શેના કારણે થાય છે?

તરંગલંબાઈ $\lambda = 5000 \ \mathring{A}$ નો પ્રકાશ એક સાંકડી સ્લિટ પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. સ્લિટથી $1 \ m$ અંતરે અને પ્રકાશની દિશાને લંબ એક પડદો મૂકવામાં આવ્યો છે. વિવર્તન ભાતની પ્રથમ ન્યૂનતમ (minima) મધ્યસ્થ અધિકતમ (central maximum) ના કેન્દ્રથી $5 \ mm$ અંતરે આવેલી છે. સ્લિટની પહોળાઈ ....... $mm$ છે.

$2 \times 10^{-6} \,m$ ની એપર્ચર ધરાવતી સિંગલ સ્લિટને કારણે થતા વિવર્તનના અભ્યાસ માટે સોડિયમ પ્રકાશની બે તરંગલંબાઈઓ $590 \,nm$ અને $596 \,nm$ નો એક પછી એક ઉપયોગ કરવામાં આવે છે। સ્લિટ અને સ્ક્રીન વચ્ચેનું અંતર $1.5 \,m$ છે। બંને કિસ્સાઓમાં મેળવેલ વિવર્તન ભાતના પ્રથમ મહત્તમની સ્થિતિઓ વચ્ચેનું અંતર કેટલું છે ($\,mm$ માં)?

એક સ્લિટને કારણે મળતા વિવર્તન ભાતમાં ક્રમિક મહત્તમની તીવ્રતાનો ગુણોત્તર કેટલો હોય છે?

Difficult
View Solution

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo