યંગના ડબલ-સ્લિટ પ્રયોગમાં નીચેના દરેક ઓપરેશનને કારણે વ્યતિકરણ શલાકાઓ પર શું અસર થાય છે:
$(a)$ પડદાને સ્લિટના સમતલથી દૂર ખસેડવામાં આવે છે;
$(b)$ (એકવર્ણી) ઉદગમને ટૂંકી તરંગલંબાઇ ધરાવતા બીજા (એકવર્ણી) ઉદગમ વડે બદલવામાં આવે છે;
$(c)$ બે સ્લિટ વચ્ચેનું અંતર વધારવામાં આવે છે;
$(d)$ ઉદગમ સ્લિટને ડબલ-સ્લિટના સમતલની નજીક લાવવામાં આવે છે;
$(e)$ ઉદગમ સ્લિટની પહોળાઈ વધારવામાં આવે છે;
$(f)$ એકવર્ણી ઉદગમને સફેદ પ્રકાશના ઉદગમ વડે બદલવામાં આવે છે?
(દરેક ઓપરેશનમાં,નિર્દિષ્ટ કરેલા સિવાયના તમામ પરિમાણો અપરિવર્તિત રહે તેમ ધારો.)

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) શલાકાઓનું કોણીય અંતર અચળ $(=\lambda / d)$ રહે છે. શલાકાની વાસ્તવિક પહોળાઈ $\beta = \lambda D / d$,પડદાના અંતર $D$ ના પ્રમાણમાં વધે છે.
$(b)$ શલાકાની પહોળાઈ $\beta = \lambda D / d$ ઘટે છે કારણ કે તરંગલંબાઈ $\lambda$ નાની છે.
$(c)$ શલાકાની પહોળાઈ $\beta = \lambda D / d$ ઘટે છે કારણ કે સ્લિટ વચ્ચેનું અંતર $d$ વધારવામાં આવે છે.
$(d)$ ધારો કે $s$ એ ઉદગમનું કદ છે અને $S$ એ બે સ્લિટના સમતલથી તેનું અંતર છે. વ્યતિકરણ શલાકાઓ જોવા માટે,શરત $s / S < \lambda / d$ સંતોષાવી જોઈએ. જેમ $S$ ઘટે છે,તેમ આ શરત સંતોષવી મુશ્કેલ બને છે. વ્યતિકરણ ભાત ઓછી સ્પષ્ટ બને છે અને અંતે શલાકાઓ અદ્રશ્ય થઈ જાય છે.
$(e)$ $(d)$ ની જેમ જ,જેમ ઉદગમ સ્લિટની પહોળાઈ $s$ વધે છે,તેમ શરત $s / S < \lambda / d$ નું ઉલ્લંઘન થાય છે. વ્યતિકરણ ભાત ઓછી સ્પષ્ટ બને છે અને અંતે અદ્રશ્ય થઈ જાય છે.
$(f)$ વિવિધ તરંગલંબાઈઓ માટેની વ્યતિકરણ ભાત એકબીજા પર સંપાત થાય છે. મધ્યસ્થ પ્રકાશિત શલાકા સફેદ હોય છે. શલાકાની પહોળાઈ $\beta \propto \lambda$ હોવાથી,ટૂંકી તરંગલંબાઈ (વાદળી) માટેની શલાકાઓ લાંબી તરંગલંબાઈ (લાલ) કરતા કેન્દ્રની નજીક હોય છે. આમ,શલાકાઓ રંગીન દેખાય છે,જેમાં બહારની તરફ લાલ અને અંદરની તરફ વાદળી રંગ હોય છે,અને અંતે તે સફેદ/અસ્પષ્ટ થઈ જાય છે.

Explore More

Similar Questions

યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં સ્લિટ વચ્ચેનું અંતર $0.1\, mm$ છે,જેમાં $\lambda_1$ તરંગલંબાઈનો પ્રકાશ વાપરતા $\frac{1}{40}\, rad$ ના ખૂણે પ્રકાશિત શલાકા જોવા મળે છે. જ્યારે $\lambda_2$ તરંગલંબાઈનો પ્રકાશ વાપરવામાં આવે છે,ત્યારે તે જ સેટઅપમાં તે જ ખૂણે પ્રકાશિત શલાકા જોવા મળે છે. જો $\lambda_1$ અને $\lambda_2$ દ્રશ્યમાન પ્રકાશની રેન્જ ($380\, nm$ થી $740\, nm$) માં હોય,તો તેમના મૂલ્યો શોધો:

યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં, બે સ્લિટ વચ્ચેનું અંતર $d$ છે અને પ્રકાશની તરંગલંબાઇ $\lambda$ છે. સ્લિટ $1$ પર પડતા પ્રકાશની તીવ્રતા સ્લિટ $2$ પર પડતા પ્રકાશની તીવ્રતા કરતા ચાર ગણી છે. સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
$(A)$ જો $d = \lambda$ હોય, તો પડદા પર માત્ર એક જ મહત્તમ (maximum) જોવા મળશે.
$(B)$ જો $\lambda < d < 2\lambda$ હોય, તો પડદા પર (મધ્યસ્થ મહત્તમ સિવાય) ઓછામાં ઓછું એક વધુ મહત્તમ જોવા મળશે.
$(C)$ જો સ્લિટ $1$ પર પડતા પ્રકાશની તીવ્રતા ઘટાડીને સ્લિટ $2$ જેટલી કરવામાં આવે, તો અવલોકિત અપ્રકાશિત અને પ્રકાશિત શલાકાઓની તીવ્રતા વધશે.
$(D)$ જો સ્લિટ $2$ પર પડતા પ્રકાશની તીવ્રતા વધારીને સ્લિટ $1$ જેટલી કરવામાં આવે, તો અવલોકિત અપ્રકાશિત અને પ્રકાશિત શલાકાઓની તીવ્રતા વધશે.

યંગના ડબલ-સ્લિટ પ્રયોગમાં ફ્રિન્જની પહોળાઈ વધારી શકાય છે જો આપણે ઘટાડીએ

'ડબલ-સ્લિટ ઇન્ટરફરન્સ પ્રયોગ' માં ડબલ-સ્લિટને પ્રકાશિત કરતો સ્ત્રોત $500\,nm$ અને $600\,nm$ તરંગલંબાઇના બે અલગ-અલગ એકવર્ણી તરંગો ઉત્સર્જિત કરે છે. દરેક તરંગલંબાઇ સ્ક્રીન પર પોતાની ભાત (pattern) બનાવે છે. મધ્યબિંદુ પર,જ્યાં પથ તફાવત શૂન્ય છે,ત્યાં બંને ભાતની મહત્તમ તીવ્રતા એકબીજા પર સંપાત થાય છે. જેમ આપણે મધ્ય વિસ્તારથી દૂર જઈએ છીએ,તેમ બંને ફ્રિન્જ સિસ્ટમ ધીમે ધીમે એકબીજાથી અલગ થાય છે. જ્યારે એક તરંગલંબાઇની મહત્તમ તીવ્રતા બીજી તરંગલંબાઇની ન્યૂનતમ તીવ્રતા સાથે સંપાત થાય ત્યારે સંયુક્ત ફ્રિન્જ સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે અસ્પષ્ટ બની જાય છે. આ ત્યારે થાય છે જ્યારે પથ તફાવત $nm$ માં કેટલો હોય?

યંગના ડબલ-સ્લિટ પ્રયોગમાં, બે સુસંબદ્ધ ઉદગમો વચ્ચેનું અંતર $0.90 \, mm$ છે અને ઉદગમોથી પડદાનું અંતર $1 \, m$ છે। જો બીજી પ્રકાશિત શલાકાનું મધ્યસ્થ પ્રકાશિત શલાકાથી અંતર $1 \, mm$ હોય, તો વાપરેલ પ્રકાશની તરંગલંબાઈ શોધો।

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo