વેગ નિયમ (Rate law) એટલે શું? પ્રક્રિયાનો વેગ અને પ્રક્રિયકોની સાંદ્રતા વચ્ચેનો સંબંધ જણાવો.

(N/A) રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો વેગ પ્રાયોગિક પરિસ્થિતિઓ જેવી કે પ્રક્રિયકોની સાંદ્રતા (વાયુઓના કિસ્સામાં દબાણ),તાપમાન અને ઉદ્દીપકની હાજરી પર આધાર રાખે છે.
પ્રક્રિયાના વેગને પ્રક્રિયકોની સાંદ્રતાના સંદર્ભમાં દર્શાવવાની પદ્ધતિને વેગ નિયમ કહેવામાં આવે છે. તેને વેગ સમીકરણ અથવા વેગ અભિવ્યક્તિ પણ કહેવાય છે.
સામાન્ય પ્રક્રિયા $aA + bB \rightarrow \text{Products}$ માટે,વેગ નિયમ નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય:
Rate $= k[A]^x[B]^y$
જ્યાં $k$ એ વેગ અચળાંક છે,અને $x$ તથા $y$ એ અનુક્રમે પ્રક્રિયકો $A$ અને $B$ ના સંદર્ભમાં પ્રક્રિયાના ક્રમ છે.
સમય જતાં પ્રક્રિયકોની સાંદ્રતા ઘટવાથી પ્રક્રિયાનો વેગ સામાન્ય રીતે ઘટે છે. તેનાથી વિપરીત,જ્યારે પ્રક્રિયકોની સાંદ્રતા વધે છે ત્યારે વેગ વધે છે.
તેથી,સંબંધ નીચે મુજબ છે:
$\text{Rate of reaction} \propto [\text{Reactants}]$
આમ,પ્રક્રિયાનો વેગ પ્રક્રિયકોની સાંદ્રતાના અમુક ઘાતાંકના સમપ્રમાણમાં હોય છે.