સજીવ ખેતી (Organic farming) એટલે શું? ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોના સંદર્ભમાં સજીવ ખેતીના ફાયદાઓની ચર્ચા કરો.

(N/A) સજીવ ખેતી એ એક એવી કૃષિ પદ્ધતિ છે જે કૃત્રિમ રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોને બદલે જૈવિક ખાતરો,સેન્દ્રિય ખાતર અને જૈવિક કીટ નિયંત્રણનો ઉપયોગ કરે છે.
જૈવિક ખાતરો એવા સજીવો છે જે જમીનની પોષક ગુણવત્તામાં વધારો કરે છે.
- જૈવિક ખાતરોના મુખ્ય સ્ત્રોતો બેક્ટેરિયા,ફૂગ અને સાયનોબેક્ટેરિયા છે.
- કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિઓના મૂળમાં રહેલી ગાંઠો $Rhizobium$ ના સહજીવન દ્વારા બને છે. આ બેક્ટેરિયા વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું સેન્દ્રિય સ્વરૂપમાં સ્થાપન કરે છે,જેનો ઉપયોગ વનસ્પતિ પોષક તત્વો તરીકે કરે છે.
- અન્ય બેક્ટેરિયા જમીનમાં મુક્તજીવી તરીકે રહીને વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરી શકે છે (ઉદાહરણ તરીકે: $Azospirillum$ અને $Azotobacter$),આમ તે જમીનમાં નાઈટ્રોજનનું પ્રમાણ વધારે છે.
હાલમાં,આપણા દેશમાં ઘણા જૈવિક ખાતરો વ્યાપારી ધોરણે ઉપલબ્ધ છે અને ખેડૂતો જમીનના પોષક તત્વોને પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે તેનો નિયમિત ઉપયોગ કરે છે.
સજીવ ખેતીના ફાયદા:
$(i)$ જમીનની ફળદ્રુપતા લાંબા સમય સુધી જળવાઈ રહે છે.
$(ii)$ રાસાયણિક પ્રવાહમાં ઘટાડો થવાથી પાણીની ગુણવત્તા જળવાય છે.
$(iii)$ તે એક આર્થિક વિકલ્પ છે કારણ કે ખેડૂતોએ મોંઘા રાસાયણિક જંતુનાશકો અને કીટનાશકો પાછળ પૈસા ખર્ચવાની જરૂર પડતી નથી.
$(iv)$ તે ઝેરી રાસાયણિક અવશેષોથી મુક્ત,પૌષ્ટિક અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા પાકના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપે છે.