(N/A) સ્થાન: પુરુષોમાં એક જોડ વૃષણ ઉદરીય ગુહાની બહાર વૃષણકોથળી (scrotal sac) માં આવેલા હોય છે.
કાર્યો અને અંતઃસ્ત્રાવો: વૃષણ પ્રાથમિક જાતીય અંગ અને અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ એમ બંને તરીકે કાર્ય કરે છે.
$1$. અંતઃસ્ત્રાવનું ઉત્પાદન: આંતરનલિકા અવકાશમાં આવેલા લેડિગના કોષો (આંતરાલીય કોષો) એન્ડ્રોજન્સ તરીકે ઓળખાતા અંતઃસ્ત્રાવોનો સમૂહ ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાં મુખ્યત્વે $Testosterone$ હોય છે.
$2$. એન્ડ્રોજન્સના કાર્યો:
- તે પુરુષ સહાયક જાતીય અંગો જેવા કે અધિવૃષણનલિકા,શુક્રવાહિની,શુક્રાશય,પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ અને મૂત્રમાર્ગના વિકાસ,પરિપક્વતા અને કાર્યોનું નિયમન કરે છે.
- તે સ્નાયુબદ્ધ વૃદ્ધિ,ચહેરા અને બગલના વાળ,આક્રમકતા અને અવાજમાં ઘેરાવો જેવા ગૌણ જાતીય લક્ષણોના વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે.
- તે શુક્રકોષજનન $(Spermatogenesis)$ ની પ્રક્રિયામાં મુખ્ય ઉત્તેજક ભૂમિકા ભજવે છે.
- તે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર કાર્ય કરીને પુરુષ જાતીય વર્તન (libido) ને પ્રભાવિત કરે છે.
- તે પ્રોટીન અને કાર્બોદિત ચયાપચય પર એનાબોલિક (બંધારણીય) અસરો ઉત્પન્ન કરે છે.