કેટલીક વનસ્પતિઓના બીજ છોડ પરથી ખરી પડ્યા પછી તરત જ અંકુરિત થાય છે,જ્યારે અન્ય વનસ્પતિઓમાં અંકુરણ પહેલાં તેમને આરામનો સમયગાળો જરૂરી હોય છે. આ ઘટનાને સુષુપ્તતા (Dormancy) કહેવામાં આવે છે. બીજ સુષુપ્તતાના કારણો અને તેને તોડવાની કેટલીક પદ્ધતિઓ જણાવો.

(N/A) $\rightarrow$ સુષુપ્ત બીજ ચોક્કસ સમયગાળા માટે અંકુરિત થતા નથી. આ સમયગાળો દિવસો કે મહિનાઓનો હોઈ શકે છે,જેને $\text{સુષુપ્તતાનો સમયગાળો}$ કહેવાય છે.
$\rightarrow$ $\text{સુષુપ્તતાના કારણો}$:
$(a)$ $\text{અપ્રવેશશીલ બીજાવરણ}$: ઘણી વનસ્પતિઓમાં બીજાવરણ પાણી (દા.ત.,$\text{Chenopodium}$,$\text{Trigonella}$,$\text{Melilotus}$),ઓક્સિજન (દા.ત.,$\text{Brassica alba}$,$\text{Pyrus malus}$) અથવા રસાયણો (દા.ત.,$\text{Xanthium}$) માટે અપ્રવેશશીલ હોય છે.
$(b)$ $\text{યાંત્રિક અવરોધ}$: કેટલીક વનસ્પતિઓમાં બીજાવરણ ખૂબ જ સખત હોય છે,જે ભ્રૂણના વિકાસમાં યાંત્રિક અવરોધ ઊભો કરે છે (દા.ત.,$\text{Capsella}$,$\text{Lepidium}$).
$(c)$ $\text{રાસાયણિક અવરોધકો}$: કેટલાક બીજ $\text{Abscisic acid (ABA)}$,ફિનોલિક એસિડ,કૌમરિન અથવા ટૂંકી શૃંખલાવાળા ફેટી એસિડ જેવા અવરોધકો ઉત્પન્ન કરે છે જે અંકુરણને અટકાવે છે. આ ફળ (દા.ત.,ટામેટાના રસમાં $\text{Ferulic acid}$),ભ્રૂણપોષ (દા.ત.,$\text{Xanthium}$) અથવા બીજાવરણ (દા.ત.,$\text{Cucurbita}$) માં હોઈ શકે છે.
$(d)$ $\text{અપરિપક્વ ભ્રૂણ}$: ઘઉં,જવ અને ઓટ્સ જેવા બીજને પરિપક્વ થવા અને અંકુરણ ક્ષમતા મેળવવા માટે આરામની જરૂર હોય છે. આ સમય દરમિયાન તેઓ જરૂરી અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ કરે છે.
$\rightarrow$ $\text{સુષુપ્તતા તોડવાની પદ્ધતિઓ}$:
$(1)$ $\text{તાપમાનની સારવાર}$: વૃદ્ધિ અવરોધકોને નિષ્ક્રિય કરવા માટે ગરમી કે ઠંડીનો ઉપયોગ.
$(2)$ $\text{યાંત્રિક પદ્ધતિ}$: સખત બીજાવરણને યાંત્રિક રીતે ઘસીને નબળું પાડવું.
$(3)$ $\text{જૈવિક ક્રિયા}$: જમીનમાં રહેલા સૂક્ષ્મજીવો સખત બીજાવરણનું વિઘટન કરીને તેને નબળું પાડે છે.
$(4)$ $\text{લીચિંગ}$: વરસાદ કે સિંચાઈના પાણી દ્વારા અવરોધકોને દૂર કરવા.
$(5)$ $\text{પરિપક્વતા}$: ભ્રૂણને પરિપક્વ થવા માટે પૂરતો સમય આપવો.