પરિસ્થિતિકીય તંત્રમાં કાર્બન ચક્રની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ જણાવો.

(N/A) કાર્બન ચક્ર એ એક મહત્વપૂર્ણ વાયુમય ચક્ર છે જેનો સંગ્રહસ્થાન વાતાવરણમાં છે. તમામ સજીવોમાં કાર્બન મુખ્ય શરીરના ઘટક તરીકે હોય છે. કાર્બન એ તમામ જીવંત સ્વરૂપોમાં જોવા મળતું પાયાનું તત્વ છે. જીવન પ્રક્રિયાઓ માટે જરૂરી તમામ જૈવિક અણુઓ જેવા કે કાર્બોદિત,લિપિડ્સ અને પ્રોટીન કાર્બનમાંથી બનેલા હોય છે. કાર્બન 'પ્રકાશસંશ્લેષણ' નામની મૂળભૂત પ્રક્રિયા દ્વારા જીવંત સ્વરૂપોમાં સમાવિષ્ટ થાય છે. પ્રકાશસંશ્લેષણ સૂર્યપ્રકાશ અને વાતાવરણીય કાર્બન ડાયોક્સાઇડનો ઉપયોગ કરીને 'ગ્લુકોઝ' નામનું કાર્બન સંયોજન બનાવે છે. આ ગ્લુકોઝ અણુનો ઉપયોગ અન્ય સજીવો દ્વારા કરવામાં આવે છે. આમ,વાતાવરણીય કાર્બન જીવંત સ્વરૂપોમાં સમાવિષ્ટ થાય છે. હવે,ચક્ર પૂર્ણ કરવા માટે આ શોષાયેલા કાર્બન ડાયોક્સાઇડને ફરીથી વાતાવરણમાં રિસાયકલ કરવું જરૂરી છે. વિવિધ પ્રક્રિયાઓ દ્વારા કાર્બન કાર્બન ડાયોક્સાઇડ વાયુના સ્વરૂપમાં વાતાવરણમાં પાછો ફરે છે. શ્વસનની પ્રક્રિયા ગ્લુકોઝના અણુઓને તોડીને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે. વિઘટનની પ્રક્રિયા પણ વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના મૃતદેહોમાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડને વાતાવરણમાં મુક્ત કરે છે. બળતણનું દહન,ઔદ્યોગિકીકરણ,જંગલોનો નાશ,જ્વાળામુખી ફાટવો અને જંગલની આગ એ કાર્બન ડાયોક્સાઇડના અન્ય મુખ્ય સ્ત્રોતો છે.