શું દબાણ અદિશ છે કે સદિશ? કારણ આપો.
(A) દબાણ એ અદિશ ભૌતિક રાશિ છે.
કારણ:
$1$. સ્થિર તરલની અંદરના કોઈપણ બિંદુએ,દબાણ બધી દિશાઓમાં સમાન હોય છે. તેની સાથે કોઈ ચોક્કસ દિશા સંકળાયેલી ન હોવાથી,તે સદિશ હોઈ શકે નહીં.
$2$. ગાણિતિક રીતે,દબાણ $P = \frac{F_{\perp}}{A}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે,જ્યાં $F_{\perp}$ એ સપાટીના ક્ષેત્રફળ $A$ ને લંબ રૂપે લાગતા બળનો ઘટક છે.
$3$. જોકે બળ એ સદિશ રાશિ છે,દબાણના સૂત્રમાં માત્ર બળના લંબ ઘટકના મૂલ્યનો ઉપયોગ થાય છે. દબાણ સદિશ સરવાળાના નિયમોનું પાલન કરતું નથી,તેથી તેને અદિશ ભૌતિક રાશિ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
કારણ:
$1$. સ્થિર તરલની અંદરના કોઈપણ બિંદુએ,દબાણ બધી દિશાઓમાં સમાન હોય છે. તેની સાથે કોઈ ચોક્કસ દિશા સંકળાયેલી ન હોવાથી,તે સદિશ હોઈ શકે નહીં.
$2$. ગાણિતિક રીતે,દબાણ $P = \frac{F_{\perp}}{A}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે,જ્યાં $F_{\perp}$ એ સપાટીના ક્ષેત્રફળ $A$ ને લંબ રૂપે લાગતા બળનો ઘટક છે.
$3$. જોકે બળ એ સદિશ રાશિ છે,દબાણના સૂત્રમાં માત્ર બળના લંબ ઘટકના મૂલ્યનો ઉપયોગ થાય છે. દબાણ સદિશ સરવાળાના નિયમોનું પાલન કરતું નથી,તેથી તેને અદિશ ભૌતિક રાશિ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
Explore More
Similar Questions
જો $\rho$ ઘનતા ધરાવતું પ્રવાહી $h$ ઊંચાઈ સુધી ભરેલું હોય તેવું પાત્ર $a_0$ પ્રવેગ સાથે શિરોલંબ નીચેની તરફ ગતિ કરતું હોય,તો પાત્રના તળિયે પ્રવાહી દ્વારા લાગતું દબાણ કયા સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે? ($p_0$ એ વાતાવરણીય દબાણ દર્શાવે છે અને $g$ એ ગુરુત્વપ્રવેગ દર્શાવે છે).
DifficultAP EAMCET 2020
View Solution$3.36 \, g/cm^3$ ઘનતા ધરાવતું પ્રવાહી $X$ ને $10 \, cm$ ઊંચાઈ સુધી $Hg$ ધરાવતી $U$-ટ્યુબમાં રેડવામાં આવે છે। બીજું પ્રવાહી $Y$ ડાબી બાજુની નળીમાં $8 \, cm$ ઊંચાઈ સુધી રેડવામાં આવે છે। $X$ અને $Y$ ની ઉપરની સપાટી સમાન ઊંચાઈએ છે। પ્રવાહી $Y$ ની ઘનતા $g/cm^3$ માં શોધો। ($Hg$ ની ઘનતા $= 13.6 \times 10^3 \, kg/m^3$)
Difficult
View Solution$1 \, cm$ ત્રિજ્યાનો એક ગોળાકાર લખોટો $10 \, cm$ ઊંચાઈ સુધી પાણીથી ભરેલી ડોલના તળિયે તેની પોતાની ત્રિજ્યા કરતા થોડી નાની ત્રિજ્યાવાળા ગોળાકાર કાણામાં ફસાયેલો છે (ગણતરીના હેતુ માટે,બંને સમાન લઈ શકાય છે). જો લખોટાનું દળ $20 \, g$ હોય,તો પાણીને કારણે લખોટા પર લાગતું ચોખ્ખું બળ કેટલું હશે?
DifficultKVPY 2017
View Solutionબે સંવાદિત પાત્રોમાં પારો (mercury) ભરેલો છે. એક પાત્રનો વ્યાસ બીજા પાત્રના વ્યાસ કરતા $n$ ગણો મોટો છે. ડાબી બાજુના પાત્રમાં $h$ ઊંચાઈનો પાણીનો સ્તંભ રેડવામાં આવે છે. જમણી બાજુના પાત્રમાં પારાનું સ્તર ($s =$ પારાની સાપેક્ષ ઘનતા અને $\rho =$ પાણીની ઘનતા) કેટલું ઊંચું આવશે?
Difficult
View Solutionઓછી ઊંડાઈ $h$ પર,સમુદ્રમાં દબાણ સાદી રીતે $P = P_0 + \rho gh$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જેમાં $\rho$ એ પાણીની ઘનતા છે અને $P_0$ એ હવાનું દબાણ છે. જેમ આપણે ઊંડે જઈએ છીએ,તેમ ઊંચું દબાણ પાણીને સંકુચિત કરે છે અને તેને વધુ ઘટ્ટ બનાવે છે. નીચેનામાંથી કઈ આકૃતિ ઊંડાઈ $h$ પર દબાણની સાચી નિર્ભરતા દર્શાવે છે?
Medium
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo