પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટની બનાવટ આપો અને તેના ઉપયોગો જણાવો.
ક્રોમેટ અને ડાયક્રોમેટ આયનોની રચના આપો. ક્રોમેટ અને ડાયક્રોમેટનું આંતરરૂપાંતર કેવી રીતે કરી શકાય?
પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટનો ઓક્સિડેશનકર્તા સ્વભાવ દર્શાવતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ આપો.

(N/A) બનાવટ: ક્રોમાઈટ અયસ્ક $[FeCr_{2}O_{4}]$ ને સોડિયમ કાર્બોનેટ સાથે હવાની હાજરીમાં ગરમ કરવાથી પીળા રંગનો સોડિયમ ક્રોમેટ મળે છે.
$4FeCr_{2}O_{4} + 8Na_{2}CO_{3} + 7O_{2} \rightarrow 8Na_{2}CrO_{4} + 2Fe_{2}O_{3} + 8CO_{2}$
સોડિયમ ક્રોમેટના પીળા દ્રાવણને ગાળીને સલ્ફ્યુરિક એસિડ ઉમેરતા નારંગી રંગનો સોડિયમ ડાયક્રોમેટ $Na_{2}Cr_{2}O_{7} \cdot 2H_{2}O$ સ્ફટિકીકરણ દ્વારા મેળવી શકાય છે.
$2Na_{2}CrO_{4} + 2H^{+} \rightarrow Na_{2}Cr_{2}O_{7} + 2Na^{+} + H_{2}O$
સોડિયમ ડાયક્રોમેટ એ પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટ કરતા વધુ દ્રાવ્ય છે. તેથી પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટ મેળવવા માટે સોડિયમ ડાયક્રોમેટના દ્રાવણમાં પોટેશિયમ ક્લોરાઇડ ઉમેરવામાં આવે છે.
$Na_{2}Cr_{2}O_{7} + 2KCl \rightarrow K_{2}Cr_{2}O_{7} + 2NaCl$
આમ,પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટના નારંગી રંગના સ્ફટિકો મળે છે.
ઉપયોગો: તે બિન-ભેજગ્રાહી હોવાથી કદમાપક પૃથ્થકરણમાં પ્રાથમિક પ્રમાણિત પદાર્થ તરીકે વપરાય છે.
તે ચામડાના ઉદ્યોગમાં અને એઝો સંયોજનો બનાવવા માટે વપરાય છે.
તે કાર્બનિક રસાયણવિજ્ઞાનમાં ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વપરાય છે.
તે રાસાયણિક ઓક્સિજન માંગ $(COD)$ માપવા માટે વપરાય છે.
બંધારણ: $CrO_{4}^{2-}$ (ક્રોમેટ) સમચતુષ્ફલકીય છે,જ્યારે $Cr_{2}O_{7}^{2-}$ (ડાયક્રોમેટ) બે સમચતુષ્ફલકીય એકમો એક ખૂણો શેર કરીને જોડાયેલા હોય છે,જેમાં $Cr-O-Cr$ બંધકોણ $126^{\circ}$ હોય છે.
આંતરરૂપાંતર: દ્રાવણની $pH$ ના આધારે ક્રોમેટ અને ડાયક્રોમેટ આયનો એકબીજામાં રૂપાંતરિત થાય છે:
$2CrO_{4}^{2-} + 2H^{+} \rightarrow Cr_{2}O_{7}^{2-} + H_{2}O$ (પીળું થી નારંગી)
$Cr_{2}O_{7}^{2-} + 2OH^{-} \rightarrow 2CrO_{4}^{2-} + H_{2}O$ (નારંગી થી પીળું)
ઓક્સિડેશનકર્તા સ્વભાવ: એસિડિક માધ્યમમાં ડાયક્રોમેટ આયન ખૂબ જ સારો ઓક્સિડેશનકર્તા છે. અર્ધ-પ્રક્રિયા:
$Cr_{2}O_{7}^{2-} + 14H^{+} + 6e^{-} \rightarrow 2Cr^{3+} + 7H_{2}O$ $(E^{\circ} = +1.33 \ V)$
એસિડિક ડાયક્રોમેટ દ્રાવણ આયોડાઇડનું આયોડિનમાં,સલ્ફાઇડનું સલ્ફરમાં,$Sn(II)$ નું $Sn(IV)$ માં અને $Fe(II)$ નું $Fe(III)$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે.