કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ (ફોડેલો ચૂનો) $[Ca(OH)_2]$ ની બનાવટ,ગુણધર્મો અને ઉપયોગો જણાવો.

(N/A) બનાવટ: કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ કળી ચૂના $(CaO)$ માં પાણી ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે.
$CaO + H_2O \rightarrow Ca(OH)_2$
ગુણધર્મો: તે સફેદ આકારહીન પાવડર છે. તે પાણીમાં અલ્પ દ્રાવ્ય છે. તેના જલીય દ્રાવણને ચૂનાનું પાણી કહેવાય છે અને પાણીમાં ફોડેલા ચૂનાના નિલંબનને ચૂનાનું દૂધ (milk of lime) કહેવાય છે. જ્યારે ચૂનાના પાણીમાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ બનવાને કારણે તે દૂધિયું બને છે.
$Ca(OH)_2 + CO_2 \rightarrow CaCO_3 + H_2O$
વધારે પ્રમાણમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ પસાર કરવાથી,અવક્ષેપ ઓગળીને કેલ્શિયમ હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ બનાવે છે.
$CaCO_3 + CO_2 + H_2O \rightarrow Ca(HCO_3)_2$
ચૂનાનું દૂધ ક્લોરિન સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇપોક્લોરાઇટ બનાવે છે,જે બ્લીચિંગ પાવડરનો એક ઘટક છે:
$2Ca(OH)_2 + 2Cl_2 \rightarrow CaCl_2 + Ca(OCl)_2 + 2H_2O$
ઉપયોગો: $(i)$ તેનો ઉપયોગ બાંધકામ સામગ્રી તરીકે મોર્ટાર બનાવવામાં થાય છે. $(ii)$ તેના જંતુનાશક ગુણધર્મને કારણે તેનો ઉપયોગ સફેદ રંગકામ (white wash) માં થાય છે. $(iii)$ તેનો ઉપયોગ કાચ બનાવવા,ચર્મ ઉદ્યોગમાં,બ્લીચિંગ પાવડરની બનાવટમાં અને ખાંડના શુદ્ધિકરણમાં થાય છે.