પ્રોકેરિયોટિક કોષના કોષ આવરણની રચના અને તેના વિશિષ્ટ કાર્યો વિશે માહિતી આપો.

(N/A) $\Rightarrow$ પ્રોકેરિયોટિક કોષો રાસાયણિક રીતે જટિલ કોષ આવરણ ધરાવે છે.
$\Rightarrow$ કોષ આવરણ ત્રણ સ્તરોની બનેલી ચુસ્ત રચના છે: $(i)$ સૌથી બહારનું ગ્લાયકોકેલિક્સ,$(ii)$ કોષદીવાલ,અને $(iii)$ કોષરસસ્તર.
$\Rightarrow$ જોકે આવરણનું દરેક સ્તર અલગ કાર્ય કરે છે,પરંતુ તેઓ એક રક્ષણાત્મક એકમ તરીકે સાથે મળીને કાર્ય કરે છે.
$\Rightarrow$ બેક્ટેરિયાને તેમના કોષ આવરણમાં રહેલા તફાવત અને ગ્રામ અભિરંજક પદ્ધતિ પ્રત્યેના પ્રતિભાવના આધારે બે જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$(i)$ ગ્રામ પોઝિટિવ બેક્ટેરિયા: જે ગ્રામ અભિરંજક ગ્રહણ કરે છે.
$(ii)$ ગ્રામ નેગેટિવ બેક્ટેરિયા: જે ગ્રામ અભિરંજક ગ્રહણ કરતા નથી.
$(i)$ ગ્લાયકોકેલિક્સ: સૌથી બહારનું સ્તર. તે વિવિધ બેક્ટેરિયામાં બંધારણ અને જાડાઈમાં અલગ હોય છે. તે શિથિલ આવરણ તરીકે હોય તો તેને સ્લાઈમ લેયર કહેવાય છે,અને જો તે જાડું અને સખત હોય તો તેને કેપ્સ્યુલ કહેવાય છે.
$(ii)$ કોષદીવાલ: તે કોષનો આકાર નક્કી કરે છે અને બેક્ટેરિયાને તૂટી જવાથી કે સંકોચાઈ જવાથી બચાવવા માટે મજબૂત માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે.
$(iii)$ કોષરસસ્તર: તે અર્ધપ્રવેશશીલ છે અને બાહ્ય પર્યાવરણ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે. રચનાત્મક રીતે તે સુકોષકેન્દ્રી કોષો જેવું જ છે.
$\Rightarrow$ મેસોઝોમ્સ: કોષરસસ્તરના કોષની અંદરની તરફના અંતઃવલનોથી બનતી વિશિષ્ટ પટલમય રચનાઓ,જે પુટિકાઓ,નલિકાઓ અને લેમેલી સ્વરૂપે હોય છે. તે કોષદીવાલના નિર્માણ,$DNA$ પ્રતિકૃતિ,બાળ કોષોમાં $DNA$ નું વિતરણ,શ્વસન,સ્ત્રાવ અને કોષરસસ્તરની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવામાં મદદ કરે છે.
$\Rightarrow$ ક્રોમેટોફોર્સ: સાયનોબેક્ટેરિયા જેવા કેટલાક પ્રોકેરિયોટ્સમાં,કોષરસમાં અન્ય પટલમય વિસ્તરણો હોય છે જેમાં રંજકદ્રવ્યો આવેલા હોય છે.