વનસ્પતિઓમાં જીવનચક્ર વિશે સમજૂતી આપો.

(N/A) $\rightarrow$ વનસ્પતિઓમાં એકકીય $(n)$ અને દ્વિકીય $(2n)$ બંને કોષો સમવિભાજન દ્વારા વિભાજન પામી શકે છે. આ ક્ષમતાને કારણે વિવિધ વનસ્પતિ દેહ - એકકીય અને દ્વિકીય - નિર્માણ પામે છે.
$\rightarrow$ એકકીય દેહ સમવિભાજન દ્વારા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. આ વનસ્પતિ દેહ જન્યુજનક $(gametophyte)$ તરીકે ઓળખાય છે.
$\rightarrow$ ફલન બાદ,ફલિતાંડ $(zygote)$ પણ સમવિભાજન દ્વારા વિભાજન પામીને દ્વિકીય બીજાણુજનક $(sporophyte)$ વનસ્પતિ દેહ બનાવે છે. આ વનસ્પતિ દેહ અર્ધીકરણ દ્વારા એકકીય બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. આ બીજાણુઓ ફરીથી સમવિભાજન દ્વારા વિભાજન પામીને એકકીય વનસ્પતિ દેહ બનાવે છે.
$\rightarrow$ આમ,લિંગી પ્રજનન કરતી કોઈપણ વનસ્પતિમાં જન્યુ ઉત્પન્ન કરતા એકકીય જન્યુજનક અને બીજાણુ ઉત્પન્ન કરતા દ્વિકીય બીજાણુજનક વચ્ચે પેઢી એકાંતરણ જોવા મળે છે.
$\rightarrow$ જોકે,વિવિધ વનસ્પતિ સમૂહો અને તેમના સભ્યો નીચે મુજબના ભાત દર્શાવે છે:
$(1)$ એકવિધ $(Haplontic)$: ફલિતાંડમાં અર્ધીકરણ થવાથી એકકીય બીજાણુઓ બને છે. એકકીય બીજાણુઓ સમવિભાજન પામીને જન્યુજનક બનાવે છે. આવી વનસ્પતિઓમાં મુખ્ય,પ્રકાશસંશ્લેષી તબક્કો મુક્તજીવી જન્યુજનક છે. આ પ્રકારના જીવનચક્રને એકવિધ જીવનચક્ર કહેવાય છે. $Volvox$,$Spirogyra$ અને $Chlamydomonas$ ની કેટલીક જાતિઓ આ ભાત દર્શાવે છે.
$(2)$ દ્વિવિધ $(Diplontic)$: તમામ અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,બીજાણુજનક એ વનસ્પતિનો મુખ્ય,પ્રકાશસંશ્લેષી અને સ્વતંત્ર તબક્કો છે. જન્યુજનક તબક્કો એક કે થોડા કોષો ધરાવતા એકકીય જન્યુજનક દ્વારા દર્શાવાય છે. આ પ્રકારના જીવનચક્રને દ્વિવિધ જીવનચક્ર કહેવાય છે.