ધ્વનિ તરંગો માટે,ફ્રીક્વન્સી શિફ્ટ માટેનું ડોપ્લર સૂત્ર નીચેની બે પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે થોડું અલગ પડે છે:
$(i)$ ઉદગમ સ્થિર; અવલોકનકાર ગતિમાં,અને
$(ii)$ ઉદગમ ગતિમાં; અવલોકનકાર સ્થિર.
જોકે,શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશના તરંગો માટેના ચોક્કસ ડોપ્લર સૂત્રો આ પરિસ્થિતિઓ માટે સમાન છે. સમજાવો કે આવું શા માટે છે. શું તમે અપેક્ષા રાખો છો કે માધ્યમમાં ગતિ કરતા પ્રકાશના કિસ્સામાં બંને પરિસ્થિતિઓ માટે સૂત્રો સમાન હશે?

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) ધ્વનિ તરંગો માટે,માધ્યમ નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. આ બે પરિસ્થિતિઓ ભૌતિક રીતે સમાન નથી કારણ કે દરેક કિસ્સામાં માધ્યમની સાપેક્ષમાં અવલોકનકાર અથવા ઉદગમની ગતિ અલગ-અલગ હોય છે. તેથી,ધ્વનિ માટેના ડોપ્લર સૂત્રો સમાન નથી.
શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશના તરંગો માટે,કોઈ માધ્યમ હોતું નથી. સાપેક્ષવાદના સિદ્ધાંત મુજબ,શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ $(c)$ એક સાર્વત્રિક અચળાંક છે અને તે ઉદગમ અથવા અવલોકનકારની ગતિથી સ્વતંત્ર છે. આમ,બંને પરિસ્થિતિઓ ભૌતિક રીતે સમાન છે,જેના પરિણામે ડોપ્લર સૂત્રો સમાન મળે છે.
જો પ્રકાશ માધ્યમમાં ગતિ કરતો હોય,તો માધ્યમ એક સંદર્ભ ફ્રેમ પૂરી પાડે છે. માધ્યમમાં પ્રકાશની ઝડપ તે માધ્યમના વક્રીભવનાંક પર આધાર રાખે છે. કારણ કે માધ્યમની સાપેક્ષમાં ઉદગમ અથવા અવલોકનકારની ગતિ બંને કિસ્સાઓમાં અલગ હશે,તેથી ડોપ્લર સૂત્રો સમાન રહેશે નહીં.

Explore More

Similar Questions

તારામાંથી આવતા પ્રકાશની તરંગલંબાઈ $3700 \, \mathring{A}$ છે. જો પૃથ્વી પરથી અવલોકિત તરંગલંબાઈ $3737 \, \mathring{A}$ હોય,તો તારાનો વેગ કેટલો હશે? [$c = 3 \times 10^8 \, m/s$]

Difficult
View Solution

જો પૃથ્વીની સાપેક્ષમાં ગેલેક્સીનો વેગ $1.2 \times 10^6 \, m/s$ હોય,તો પૃથ્વી પરના સમાન સ્ત્રોતની તુલનામાં ગેલેક્સીમાંથી આવતા પ્રકાશની તરંગલંબાઈમાં થતો ટકાવારી વધારો ...............$\%$ હશે.

પ્રકાશ માટે ડોપ્લર શિફ્ટનું સૂત્ર લખો.

સ્ત્રોત $S$ દ્વારા ઉત્સર્જિત પ્રકાશનો વેગ,જે $S$ ની સાપેક્ષ સ્થિર રહેલા અવલોકનકાર $O$ દ્વારા જોવામાં આવે છે,તે $c$ છે. જો અવલોકનકાર $v$ વેગથી $S$ તરફ ગતિ કરે,તો અવલોકન કરેલ પ્રકાશનો વેગ કેટલો હશે?

$5000 \; \mathring{A}$ ની તરંગલંબાઈ પર વિકિરણ ઉત્સર્જિત કરતો એક તારો $1.5 \times 10^6 \; m/s$ ના વેગથી પૃથ્વી તરફ આવી રહ્યો છે. પૃથ્વી પર પ્રાપ્ત થતા વિકિરણની તરંગલંબાઈમાં થતો ફેરફાર ....... $\mathring{A}$ છે.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo