શ્વસનના નિયમનમાં ચેતાતંત્રની ભૂમિકા સમજાવો.

(N/A) ચેતાકીય નિયમન: મનુષ્યોમાં શરીરના પેશીઓની જરૂરિયાત મુજબ શ્વસન લયને જાળવી રાખવાની અને તેને અનુકૂળ બનાવવાની નોંધપાત્ર ક્ષમતા હોય છે.
મગજના મેડ્યુલા (લંબમજ્જા) પ્રદેશમાં આવેલું એક વિશિષ્ટ કેન્દ્ર જેને શ્વસન લયબદ્ધતા કેન્દ્ર (respiratory rhythm centre) કહેવામાં આવે છે,તે મુખ્યત્વે આ નિયમન માટે જવાબદાર છે.
મગજના પોન્સ (સેતુ) પ્રદેશમાં આવેલું બીજું કેન્દ્ર જેને ન્યુમોટેક્સિક કેન્દ્ર (pneumotaxic centre) કહેવામાં આવે છે,તે શ્વસન લયબદ્ધતા કેન્દ્રના કાર્યોનું નિયમન કરી શકે છે. આ કેન્દ્રમાંથી આવતા ચેતાકીય સંકેતો પ્રેરણ (inspiration) ના સમયગાળાને ઘટાડી શકે છે અને તેના દ્વારા શ્વસન દરને બદલી શકે છે.
લયબદ્ધતા કેન્દ્રની નજીક એક રસાયણસંવેદી વિસ્તાર (chemosensitive area) આવેલો છે,જે $CO_2$ અને હાઇડ્રોજન આયનો પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ છે. આ પદાર્થોમાં વધારો થવાથી આ કેન્દ્ર સક્રિય થાય છે,જે બદલામાં લયબદ્ધતા કેન્દ્રને શ્વસન પ્રક્રિયામાં જરૂરી ફેરફારો કરવા માટે સંકેત આપે છે,જેના દ્વારા આ પદાર્થોને દૂર કરી શકાય છે.