Class 10ScienceThe Human Eye and the Colourful WorldMix Examples - The Human Eye and the Colourful World
Mediumયોગ્ય કિરણ આકૃતિનો ઉપયોગ કરીને કાચના પ્રિઝમ દ્વારા શ્વેત પ્રકાશના વિભાજનની ઘટના સમજાવો.
(N/A) જ્યારે શ્વેત પ્રકાશ કાચના પ્રિઝમમાંથી પસાર થાય ત્યારે તે તેના ઘટક રંગોમાં વિભાજિત થાય છે,આ ઘટનાને પ્રકાશનું વિભાજન (Dispersion) કહે છે.
જ્યારે શ્વેત પ્રકાશનું કિરણપુંજ કાચના પ્રિઝમમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તેનું વક્રીભવન થાય છે અને તે સાત રંગોના પટ્ટામાં વિભાજિત થાય છે: જાંબલી (Violet),નીલો (Indigo),વાદળી (Blue),લીલો (Green),પીળો (Yellow),નારંગી (Orange) અને રાતો (Red) $(VIBGYOR)$.
આ વિભાજનનું કારણ એ છે કે પ્રકાશના વિવિધ રંગો કાચના માધ્યમમાં અલગ-અલગ ઝડપે ગતિ કરે છે,અને તેથી,તેઓ અલગ-અલગ પ્રમાણમાં વિચલન અનુભવે છે.
જાંબલી રંગ સૌથી વધુ વિચલિત થાય છે કારણ કે તેની તરંગલંબાઇ સૌથી ટૂંકી છે,જ્યારે રાતો રંગ સૌથી ઓછો વિચલિત થાય છે કારણ કે તેની તરંગલંબાઇ સૌથી લાંબી છે.
આ રીતે મળતા રંગોના પટ્ટાને વર્ણપટ (Spectrum) કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે શ્વેત પ્રકાશનું કિરણપુંજ કાચના પ્રિઝમમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તેનું વક્રીભવન થાય છે અને તે સાત રંગોના પટ્ટામાં વિભાજિત થાય છે: જાંબલી (Violet),નીલો (Indigo),વાદળી (Blue),લીલો (Green),પીળો (Yellow),નારંગી (Orange) અને રાતો (Red) $(VIBGYOR)$.
આ વિભાજનનું કારણ એ છે કે પ્રકાશના વિવિધ રંગો કાચના માધ્યમમાં અલગ-અલગ ઝડપે ગતિ કરે છે,અને તેથી,તેઓ અલગ-અલગ પ્રમાણમાં વિચલન અનુભવે છે.
જાંબલી રંગ સૌથી વધુ વિચલિત થાય છે કારણ કે તેની તરંગલંબાઇ સૌથી ટૂંકી છે,જ્યારે રાતો રંગ સૌથી ઓછો વિચલિત થાય છે કારણ કે તેની તરંગલંબાઇ સૌથી લાંબી છે.
આ રીતે મળતા રંગોના પટ્ટાને વર્ણપટ (Spectrum) કહેવામાં આવે છે.
Explore More
Similar Questions
પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કયા પરિબળ પર આધાર રાખે છે તે જણાવો. અવકાશમાં આકાશ શા માટે કાળું દેખાય છે?
Easy
View Solutionદૂરદ્રષ્ટિની ખામી (હાયપરમેટ્રોપિયા) એટલે શું? દૂરદ્રષ્ટિની ખામી ઉદ્ભવવાના બે કારણો જણાવો. કિરણ આકૃતિની મદદથી સમજાવો કે ચશ્માનો ઉપયોગ કરીને આ ખામીને કેવી રીતે સુધારી શકાય છે.
Medium
View Solution$(a)$ "આંખની સમાવેશ ક્ષમતા" (power of accommodation of the eye) એટલે શું?
$(b)$ જ્યારે જોવામાં આવતી વસ્તુને આંખથી દૂર લઈ જવામાં આવે ત્યારે પ્રતિબિંબ અંતર પર શું અસર થાય છે?
$(b)$ જ્યારે જોવામાં આવતી વસ્તુને આંખથી દૂર લઈ જવામાં આવે ત્યારે પ્રતિબિંબ અંતર પર શું અસર થાય છે?
Easy
View Solution$(i)$ સામાન્ય દ્રષ્ટિ ધરાવતી વ્યક્તિની આંખની સમાવેશ ક્ષમતા (power of accommodation) ની મહત્તમ શક્તિની ગણતરી કરો.
$(ii)$ એક વ્યક્તિને છાપું વાંચવા માટે ચશ્માની જરૂર પડે છે. તેની દ્રષ્ટિમાં રહેલી ખામી અને તેને સુધારવા માટે કયા પ્રકારના લેન્સની જરૂર પડશે તે ઓળખો.
$(iii)$ ક્યારેક જ્યારે આપણે તેજસ્વી સૂર્યપ્રકાશમાંથી અંધારા રૂમમાં પ્રવેશીએ છીએ,ત્યારે આપણે વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતા નથી. શા માટે?
$(ii)$ એક વ્યક્તિને છાપું વાંચવા માટે ચશ્માની જરૂર પડે છે. તેની દ્રષ્ટિમાં રહેલી ખામી અને તેને સુધારવા માટે કયા પ્રકારના લેન્સની જરૂર પડશે તે ઓળખો.
$(iii)$ ક્યારેક જ્યારે આપણે તેજસ્વી સૂર્યપ્રકાશમાંથી અંધારા રૂમમાં પ્રવેશીએ છીએ,ત્યારે આપણે વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતા નથી. શા માટે?
Medium
View Solutionતારાઓનું ટમટમવું શેના કારણે થાય છે?
Easy
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo