બોહરના પરમાણુ મોડેલની મર્યાદાઓ સમજાવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) $(1)$ બોહર મોડેલ ફક્ત હાઇડ્રોજન જેવા પરમાણુઓ (hydrogenic atoms) માટે જ લાગુ પડે છે. તેને હિલિયમ જેવા સાદા બે-ઇલેક્ટ્રોન ધરાવતા પરમાણુઓ માટે પણ વિસ્તૃત કરી શકાતું નથી.
- એક કરતા વધુ ઇલેક્ટ્રોન ધરાવતા પરમાણુઓનું વિશ્લેષણ હાઇડ્રોજન જેવા પરમાણુઓ માટેના બોહરના મોડેલના આધારે કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો,પરંતુ તેમાં કોઈ સફળતા મળી ન હતી.
- મુશ્કેલી એ હકીકતમાં રહેલી છે કે દરેક ઇલેક્ટ્રોન માત્ર ધન વીજભારિત ન્યુક્લિયસ સાથે જ નહીં,પરંતુ અન્ય તમામ ઇલેક્ટ્રોન સાથે પણ આંતરક્રિયા કરે છે.
- બોહર મોડેલના સૂત્રીકરણમાં ધન વીજભારિત ન્યુક્લિયસ અને ઇલેક્ટ્રોન વચ્ચેના વિદ્યુત બળનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં ઇલેક્ટ્રોન વચ્ચેના વિદ્યુત બળનો સમાવેશ થતો નથી,જે બહુ-ઇલેક્ટ્રોન પરમાણુઓમાં અનિવાર્યપણે જોવા મળે છે.
$(2)$ જોકે બોહરનું મોડેલ હાઇડ્રોજન જેવા પરમાણુઓ દ્વારા ઉત્સર્જિત પ્રકાશની આવૃત્તિઓની સાચી આગાહી કરે છે,પરંતુ તે વર્ણપટમાં આવૃત્તિઓની સાપેક્ષ તીવ્રતા સમજાવવામાં અસમર્થ છે.
- હાઇડ્રોજનના ઉત્સર્જન વર્ણપટમાં,કેટલીક દ્રશ્યમાન આવૃત્તિઓની તીવ્રતા ઓછી હોય છે જ્યારે અન્યની તીવ્રતા વધુ હોય છે. શા માટે?
- પ્રાયોગિક અવલોકનો દર્શાવે છે કે કેટલાક સંક્રમણો અન્ય કરતા વધુ પસંદગીના હોય છે.
- બોહરનું મોડેલ આ તીવ્રતાના તફાવતોને સમજાવવામાં અસમર્થ છે.
- આ મોડેલ જટિલ પરમાણુઓ માટે લાગુ કરી શકાતું નથી. જટિલ પરમાણુઓ માટે આપણે ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સ પર આધારિત નવી થિયરીનો ઉપયોગ કરવો પડે છે.

Explore More

Similar Questions

શાસ્ત્રીય રીતે,ઇલેક્ટ્રોન પરમાણુના ન્યુક્લિયસની આસપાસ કોઈપણ કક્ષામાં હોઈ શકે છે. તો પરમાણુનું લાક્ષણિક કદ શું નક્કી કરે છે? પરમાણુ તેના લાક્ષણિક કદ કરતા હજાર ગણો મોટો કેમ નથી? આ પ્રશ્ને બોહરને તેમના પ્રખ્યાત પરમાણુ મોડેલ પર પહોંચતા પહેલા ખૂબ જ મૂંઝવણમાં મૂક્યા હતા જે તમે પાઠ્યપુસ્તકમાં શીખ્યા છો. તેમની શોધ પહેલાં તેમણે શું કર્યું હશે તેનું અનુકરણ કરવા માટે,ચાલો પ્રકૃતિના મૂળભૂત અચળાંકો સાથે નીચે મુજબ રમીએ અને જોઈએ કે શું આપણને લંબાઈના પરિમાણવાળી એવી રાશિ મળે છે જે પરમાણુના જાણીતા કદ $\left(\sim 10^{-10} \;m \right)$ ની લગભગ સમાન હોય.
$(a)$ મૂળભૂત અચળાંકો $e, m_{e},$ અને $c$ નો ઉપયોગ કરીને લંબાઈના પરિમાણવાળી એક રાશિ બનાવો. તેનું આંકડાકીય મૂલ્ય નક્કી કરો.
$(b)$ તમે જોશો કે $(a)$ માં મેળવેલ લંબાઈ પરમાણુના પરિમાણો કરતા ઘણી ઓછી છે. વધુમાં,તેમાં $c$ નો સમાવેશ થાય છે. પરંતુ પરમાણુઓની ઉર્જા મોટે ભાગે બિન-સાપેક્ષવાદી ક્ષેત્રમાં હોય છે જ્યાં $c$ કોઈ ભૂમિકા ભજવે તેવી અપેક્ષા નથી. આનાથી બોહરને $c$ ને છોડી દેવાનું અને યોગ્ય પરમાણુ કદ મેળવવા માટે 'બીજું કંઈક' શોધવાનું સૂચન મળ્યું હશે. હવે,પ્લાન્કનો અચળાંક $h$ અન્યત્ર દેખાઈ ચૂક્યો હતો. બોહરની મહાન સમજ એ ઓળખવામાં હતી કે $h, m_{e},$ અને $e$ યોગ્ય પરમાણુ કદ આપશે. $h, m_{e},$ અને $e$ માંથી લંબાઈના પરિમાણવાળી એક રાશિ બનાવો અને ખાતરી કરો કે તેનું આંકડાકીય મૂલ્ય ખરેખર યોગ્ય ક્રમનું છે.

જો હાઈડ્રોજન પરમાણુમાં પ્રથમ બોહર કક્ષાની ત્રિજ્યા $0.53 \, \mathring A$ હોય,તો બોહરની ત્રીજી કક્ષાની ત્રિજ્યા ....... $\mathring A$ હશે.

ધારો કે એક ઇલેક્ટ્રોન,પરમાણુમાં ન્યુક્લિયસ તરફ તેના પર લાગતા આકર્ષણ બળ $F = k/r$ મુજબ અનુભવે છે; જ્યાં $k$ અચળાંક છે અને $r$ એ ઇલેક્ટ્રોનનું ન્યુક્લિયસથી અંતર છે. આ તંત્રને બોહર મૉડેલ લાગુ પાડતાં,$n$ મી કક્ષાની ત્રિજ્યા $r_n$ અને તે કક્ષામાં ઇલેક્ટ્રોનની ગતિ-ઊર્જા $K_n$ મળે છે. નીચેનામાંથી કયો સંબંધ સાચો છે?

બોહરના પરમાણુમાં $n$ મી માન્ય કક્ષામાં ગતિ કરતાં ઈલેક્ટ્રોન સાથે સંકળાયેલ દ બ્રોગ્લી તરંગોની સંખ્યા કેટલી છે?

સોડિયમ પરમાણુ (પરમાણુ ક્રમાંક $Z = 11$) ની બીજી કક્ષામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનનો વેગ $v$ છે. તેની પાંચમી કક્ષામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનનો વેગ કેટલો હશે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo