રાસાયણિક સંતુલનની ગતિશીલ પ્રકૃતિને યોગ્ય પ્રતિક્રિયાના ઉદાહરણ સાથે સમજાવો.

(N/A) રાસાયણિક સંતુલન પ્રકૃતિમાં ગતિશીલ છે. આ હકીકત $H_{2}$ અને $D_{2}$ નો ઉપયોગ કરીને એમોનિયાના સંશ્લેષણ દ્વારા સાબિત થાય છે.
સંતુલન પ્રાપ્ત થયા પછી,બે મિશ્રણો: $(i)$ $H_{2}, N_{2}, NH_{3}$ અને $(ii)$ $D_{2}, N_{2}, ND_{3}$ ને એકસાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે અને થોડા સમય માટે છોડી દેવામાં આવે છે.
જ્યારે આ મિશ્રણનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે જાણવા મળે છે કે એમોનિયાની કુલ સાંદ્રતા પહેલા જેવી જ રહે છે.
જો કે,જ્યારે માસ સ્પેક્ટ્રોમીટર દ્વારા વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે જાણવા મળે છે કે એમોનિયા અને એમોનિયાના તમામ ડ્યુટેરિયમ ધરાવતા સ્વરૂપો $(NH_{3}, NH_{2}D, NHD_{2}, ND_{3})$ તેમજ ડાયહાઇડ્રોજન અને તેના ડ્યુટેરેટેડ સ્વરૂપો $(H_{2}, HD, D_{2})$ હાજર છે.
આ સૂચવે છે કે અણુઓમાં $H$ અને $D$ પરમાણુઓનું મિશ્રણ આગળ અને પાછળની બંને પ્રતિક્રિયાઓના ચાલુ રહેવાને કારણે થાય છે.
આમ,એમોનિયાના નિર્માણમાં આઇસોટોપ (ડ્યુટેરિયમ) નો ઉપયોગ સ્પષ્ટપણે સૂચવે છે કે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ ગતિશીલ સંતુલનની સ્થિતિમાં પહોંચે છે જ્યાં આગળ અને પાછળની પ્રતિક્રિયાઓના દર સમાન હોય છે અને રચનામાં કોઈ ચોખ્ખો ફેરફાર થતો નથી.