જ્યારે કોઈ પદાર્થના આડછેદના ક્ષેત્રફળને લંબ રૂપે વિરૂપક બળ લગાડવામાં આવે અને તેના પરિણામે તેની લંબાઈમાં ફેરફાર થાય,ત્યારે ઉદ્ભવતા પ્રતિબળને લંબગત પ્રતિબળ કહે છે.
જો નળાકારને તેના આડછેદના ક્ષેત્રફળને લંબ રૂપે બે સમાન અને વિરુદ્ધ દિશાના બળો દ્વારા ખેંચવામાં આવે,તો એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ ઉદ્ભવતા પુનઃસ્થાપક બળને તણાવ પ્રતિબળ (tensile stress) કહે છે.
જો નળાકાર પર લાગતા બળોને કારણે તે દબાય છે,તો એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ ઉદ્ભવતા પુનઃસ્થાપક બળને દબાણ પ્રતિબળ (compressive stress) કહે છે.
તણાવ પ્રતિબળ અથવા દબાણ પ્રતિબળ $(\sigma)$ ને સામૂહિક રીતે લંબગત પ્રતિબળ કહેવામાં આવે છે. તે પુનઃસ્થાપક બળ $(F)$ અને આડછેદના ક્ષેત્રફળ $(A)$ ના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે,જે $\sigma = F/A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.