સ્ફટિકમય અને અસ્ફટિકમય ઘન પદાર્થો સમજાવો.

(N/A) કણોની ગોઠવણીના આધારે,ઘન પદાર્થોને મુખ્યત્વે બે ભાગમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$(i)$ સ્ફટિકમય ઘન પદાર્થો
$(ii)$ અસ્ફટિકમય ઘન પદાર્થો
$(i)$ સ્ફટિકમય ઘન પદાર્થો: જે ઘન પદાર્થમાં ઘટક કણોની ગોઠવણી ચોક્કસ અને વ્યવસ્થિત હોય તેને સ્ફટિકમય ઘન પદાર્થ કહે છે.
સ્ફટિકમય ઘન પદાર્થ ઘણા નાના સ્ફટિકોનો બનેલો હોય છે,જે દરેકનો ચોક્કસ ભૌમિતિક આકાર હોય છે.
સ્ફટિકમાં ઘટક કણોની (પરમાણુ,અણુ અથવા આયન) ગોઠવણી ત્રિ-પરિમાણમાં ક્રમબદ્ધ અને પુનરાવર્તિત હોય છે. તેમાં લાંબા ગાળાનો ક્રમ (long-range order) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે કણોની ગોઠવણીની નિયમિત ભાત સમગ્ર સ્ફટિકમાં સમયાંતરે પુનરાવર્તિત થાય છે.
સ્ફટિકમય ઘન પદાર્થોનું ગલનબિંદુ ચોક્કસ હોય છે અને તે લાક્ષણિક તાપમાને અચાનક પીગળીને પ્રવાહી બની જાય છે. તેઓ વિષમદૈશિક (anisotropic) હોય છે,એટલે કે તેમની ભૌતિક ગુણધર્મો જેવા કે વિદ્યુત અવરોધ અથવા વક્રીભવનાંક અલગ-અલગ દિશામાં માપતા અલગ મૂલ્યો દર્શાવે છે. ઉદાહરણોમાં $NaCl$ અને ક્વાર્ટઝનો સમાવેશ થાય છે.
$(ii)$ અસ્ફટિકમય ઘન પદાર્થો: 'અસ્ફટિકમય' શબ્દ ગ્રીક શબ્દ 'amorphos' પરથી આવ્યો છે,જેનો અર્થ 'કોઈ આકાર નહીં' થાય છે.
અસ્ફટિકમય ઘન પદાર્થોમાં,ઘટક કણોમાં લાંબા ગાળાનો ક્રમ હોતો નથી. તેમની પાસે માત્ર ટૂંકા ગાળાનો ક્રમ હોય છે,જ્યાં નિયમિત અને પુનરાવર્તિત ભાત માત્ર ટૂંકા અંતર સુધી જ જોવા મળે છે.
અસ્ફટિકમય ઘન પદાર્થો તાપમાનના ગાળા દરમિયાન નરમ પડે છે અને તેને વિવિધ આકારોમાં ઢાળી શકાય છે. તેઓ સ્વભાવે સમદૈશિક (isotropic) હોય છે,એટલે કે તેમના ભૌતિક ગુણધર્મો બધી દિશાઓમાં સમાન હોય છે. ઉદાહરણોમાં કાચ,રબર અને પ્લાસ્ટિકનો સમાવેશ થાય છે.