Class 12PhysicsMoving Charges and MagnetismThe Moving Coil Galvanometer (Sensitivity) and Ammeter and Voltmeter Conversion
Difficultમુવિંગ કોઈલ ગેલ્વેનોમીટરની રચના અને સિદ્ધાંત સમજાવો.
(N/A) સિદ્ધાંત: ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવેલ વિદ્યુતપ્રવાહધારિત ગૂંચળું ચુંબકીય ટોર્ક અનુભવે છે,જે ગૂંચળાને ફેરવવાનો પ્રયત્ન કરે છે અને વિદ્યુતપ્રવાહના સમપ્રમાણમાં કોણીય વિચલન ઉત્પન્ન કરે છે.
રચના: મુવિંગ કોઈલ ગેલ્વેનોમીટરમાં ઘણા આંટા ધરાવતું ગૂંચળું હોય છે,જે સમાન ત્રિજ્યાવર્તી ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં નિશ્ચિત ધરી પર મુક્તપણે ફરી શકે છે.
ગૂંચળાની અંદર નરમ લોખંડનો નળાકાર ગર્ભ મૂકવામાં આવે છે,જે ચુંબકીય ક્ષેત્રને માત્ર ત્રિજ્યાવર્તી જ નથી બનાવતું પરંતુ ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતામાં પણ વધારો કરે છે.
બે ધ્રુવો વચ્ચે ચુંબકીય ક્ષેત્ર સમાન હોય છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે ગૂંચળાના ક્ષેત્રફળ સદિશ અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\overrightarrow{B}$ વચ્ચેનો ખૂણો હંમેશા $90^{\circ}$ (એટલે કે $\theta = 90^{\circ}$) રહે.
તેથી,લૂપ પર લાગતું ચુંબકીય ટોર્ક $\tau = NIAB \sin(90^{\circ}) = NIAB$ છે,જે મહત્તમ ટોર્ક છે.
એક સ્પ્રિંગ $S_{p}$ પુનઃસ્થાપક ટોર્ક $K\phi$ પૂરું પાડે છે જે ચુંબકીય ટોર્ક $NIAB$ ને સંતુલિત કરે છે,જેના પરિણામે સ્થિર કોણીય વિચલન $\phi$ મળે છે.
આ વિચલન સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલા દર્શક કાંટા દ્વારા સ્કેલ પર દર્શાવવામાં આવે છે,જે વિદ્યુતપ્રવાહનું મૂલ્ય માપે છે.
રચના: મુવિંગ કોઈલ ગેલ્વેનોમીટરમાં ઘણા આંટા ધરાવતું ગૂંચળું હોય છે,જે સમાન ત્રિજ્યાવર્તી ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં નિશ્ચિત ધરી પર મુક્તપણે ફરી શકે છે.
ગૂંચળાની અંદર નરમ લોખંડનો નળાકાર ગર્ભ મૂકવામાં આવે છે,જે ચુંબકીય ક્ષેત્રને માત્ર ત્રિજ્યાવર્તી જ નથી બનાવતું પરંતુ ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતામાં પણ વધારો કરે છે.
બે ધ્રુવો વચ્ચે ચુંબકીય ક્ષેત્ર સમાન હોય છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે ગૂંચળાના ક્ષેત્રફળ સદિશ અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\overrightarrow{B}$ વચ્ચેનો ખૂણો હંમેશા $90^{\circ}$ (એટલે કે $\theta = 90^{\circ}$) રહે.
તેથી,લૂપ પર લાગતું ચુંબકીય ટોર્ક $\tau = NIAB \sin(90^{\circ}) = NIAB$ છે,જે મહત્તમ ટોર્ક છે.
એક સ્પ્રિંગ $S_{p}$ પુનઃસ્થાપક ટોર્ક $K\phi$ પૂરું પાડે છે જે ચુંબકીય ટોર્ક $NIAB$ ને સંતુલિત કરે છે,જેના પરિણામે સ્થિર કોણીય વિચલન $\phi$ મળે છે.
આ વિચલન સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલા દર્શક કાંટા દ્વારા સ્કેલ પર દર્શાવવામાં આવે છે,જે વિદ્યુતપ્રવાહનું મૂલ્ય માપે છે.
Explore More
Similar Questions
ચલિત ગૂંચળાવાળા ગેલ્વેનોમીટર $M_{1}$ અને $M_{2}$ માટે અવરોધ,આંટાની સંખ્યા,ગૂંચળાનું ક્ષેત્રફળ અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર નીચે મુજબ છે:
$R_{1}=10 \Omega, R_{2}=14 \Omega, N_{1}=30, N_{2}=42$
$A_{1}=3.6 \times 10^{-3} \ m^{2}, A_{2}=1.8 \times 10^{-2} \ m^{2}, B_{1}=0.25 \ T, B_{2}=0.50 \ T$
(બંને ગેલ્વેનોમીટર માટે સ્પ્રિંગ અચળાંક સમાન છે).
ગેલ્વેનોમીટર માટે $(i)$ પ્રવાહ સંવેદિતા અને (ii) વોલ્ટેજ સંવેદિતાનો ગુણોત્તર ($M_{2}$ થી $M_{1}$) અનુક્રમે શોધો:
$R_{1}=10 \Omega, R_{2}=14 \Omega, N_{1}=30, N_{2}=42$
$A_{1}=3.6 \times 10^{-3} \ m^{2}, A_{2}=1.8 \times 10^{-2} \ m^{2}, B_{1}=0.25 \ T, B_{2}=0.50 \ T$
(બંને ગેલ્વેનોમીટર માટે સ્પ્રિંગ અચળાંક સમાન છે).
ગેલ્વેનોમીટર માટે $(i)$ પ્રવાહ સંવેદિતા અને (ii) વોલ્ટેજ સંવેદિતાનો ગુણોત્તર ($M_{2}$ થી $M_{1}$) અનુક્રમે શોધો:
એક વોલ્ટમીટરનો અવરોધ $2000 \, \Omega$ છે અને તે $2 \, V$ સુધી માપી શકે છે. જો આપણે તેની રેન્જ વધારીને $10 \, V$ કરવા માંગતા હોઈએ, તો શ્રેણીમાં જરૂરી અવરોધ ........... $\Omega$ હશે.
Medium
View Solutionનીચેનામાંથી કયું પ્રવાહની ચુંબકીય અસર પર આધારિત નથી?
Easy
View Solution$100 \ \Omega$ ના કોઈલ અવરોધ ધરાવતું ગેલ્વેનોમીટર જ્યારે તેમાંથી $1 \ mA$ નો પ્રવાહ પસાર થાય ત્યારે પૂર્ણ સ્કેલ વિચલન આપે છે. આ ગેલ્વેનોમીટરને $10 \ A$ ના પ્રવાહ માટે પૂર્ણ સ્કેલ વિચલન આપતા એમીટરમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે જરૂરી શંટ અવરોધનું મૂલ્ય ...... $\Omega$ છે.
એક મૂવિંગ કોઇલ ગેલ્વેનોમીટરની સંવેદનશીલતા $s$ છે. જો ગેલ્વેનોમીટરના અવરોધના $\frac{1}{8}$ ભાગનો શંટ તેને જોડવામાં આવે,તો તેની નવી સંવેદનશીલતા કેટલી થશે?
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo