ફોસ્ફરસના ઓક્સોએસિડના રાસાયણિક ગુણધર્મો સમજાવો.
ફોસ્ફરસના ઓક્સોએસિડના રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના ઓક્સિડેશન આંક,$P-H$ બંધની હાજરી અને $P-OH$ બંધની સંખ્યા દ્વારા નક્કી થાય છે.
$1.$ અસમાનતા (Disproportionation): $+3$ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવતા ફોસ્ફરસના ઓક્સોએસિડ ઊંચા અને નીચા ઓક્સિડેશન આંકમાં વિભાજિત થવાનું વલણ ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,ઓર્થોફોસ્ફરસ એસિડ $(H_3PO_3)$ ને ગરમ કરતા તે ઓર્થોફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_3PO_4)$ અને ફોસ્ફિન $(PH_3)$ આપે છે:
$4H_3PO_3 \rightarrow 3H_3PO_4 + PH_3$
$2.$ રિડક્શન ગુણધર્મ: $P-H$ બંધ ધરાવતા એસિડ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા ગુણધર્મ દર્શાવે છે. હાઇપોફોસ્ફરસ એસિડ $(H_3PO_2)$ માં બે $P-H$ બંધ હોય છે અને તે પ્રબળ રિડક્શનકર્તા તરીકે કામ કરે છે,ઉદાહરણ તરીકે,$AgNO_3$ નું ધાત્વિક સિલ્વરમાં રિડક્શન કરે છે:
$4AgNO_3 + 2H_2O + H_3PO_2 \rightarrow 4Ag + 4HNO_3 + H_3PO_4$
$3.$ બેઝિકતા: $P-OH$ બંધમાં ઓક્સિજન સાથે જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ આયનીકરણ પામે છે અને એસિડની બેઝિકતામાં ફાળો આપે છે. ફોસ્ફરસ સાથે સીધા જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ($P-H$ બંધ) આયનીકરણ પામતા નથી. તેથી,$H_3PO_4$ ટ્રાયબેઝિક,$H_3PO_3$ ડાયબેઝિક અને $H_3PO_2$ મોનોબેઝિક છે.
$1.$ અસમાનતા (Disproportionation): $+3$ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવતા ફોસ્ફરસના ઓક્સોએસિડ ઊંચા અને નીચા ઓક્સિડેશન આંકમાં વિભાજિત થવાનું વલણ ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,ઓર્થોફોસ્ફરસ એસિડ $(H_3PO_3)$ ને ગરમ કરતા તે ઓર્થોફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_3PO_4)$ અને ફોસ્ફિન $(PH_3)$ આપે છે:
$4H_3PO_3 \rightarrow 3H_3PO_4 + PH_3$
$2.$ રિડક્શન ગુણધર્મ: $P-H$ બંધ ધરાવતા એસિડ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા ગુણધર્મ દર્શાવે છે. હાઇપોફોસ્ફરસ એસિડ $(H_3PO_2)$ માં બે $P-H$ બંધ હોય છે અને તે પ્રબળ રિડક્શનકર્તા તરીકે કામ કરે છે,ઉદાહરણ તરીકે,$AgNO_3$ નું ધાત્વિક સિલ્વરમાં રિડક્શન કરે છે:
$4AgNO_3 + 2H_2O + H_3PO_2 \rightarrow 4Ag + 4HNO_3 + H_3PO_4$
$3.$ બેઝિકતા: $P-OH$ બંધમાં ઓક્સિજન સાથે જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ આયનીકરણ પામે છે અને એસિડની બેઝિકતામાં ફાળો આપે છે. ફોસ્ફરસ સાથે સીધા જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ($P-H$ બંધ) આયનીકરણ પામતા નથી. તેથી,$H_3PO_4$ ટ્રાયબેઝિક,$H_3PO_3$ ડાયબેઝિક અને $H_3PO_2$ મોનોબેઝિક છે.
Explore More
Similar Questions
જ્યારે એમોનિયાને ગરમ $CuO$ પરથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ઓક્સિડેશન શેમાં થાય છે?
Medium
View Solutionજ્યારે એમોનિયા સોડિયમ હાઇપોક્લોરાઇટ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે નાઇટ્રોજન ધરાવતી નીપજ કઈ છે?
Easy
View Solutionનીચેનામાંથી કયું પ્રકૃતિમાં બિનઝેરી છે?
નાઈટ્રોજનનો એક ઓક્સાઈડ જે "in situ" (સ્થળ પર) બને છે જ્યારે મંદ $FeSO_4$ ને નાઈટ્રેટ આયનના જલીય દ્રાવણ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ કસનળીની બાજુઓ પરથી સાંદ્ર $H_2SO_4$ ઉમેરવામાં આવે છે,તે છે
નીચેના વિધાનો સાચાં $(T)$ છે કે ખોટાં $(F)$ તે નક્કી કરો:
$1.$ એમોનિયાનું ઉત્પાદન $SO_2$ અને $N_2$ ના મિશ્રણમાંથી કરવામાં આવે છે.
$2.$ હેબર પ્રક્રમમાં $N_2/H_2$ ના મિશ્રણમાંથી $N_2H_2$ અને $N_2H_4$ બને છે.
$3.$ હેબર પ્રક્રમમાં ઉદ્દીપક તરીકે $d$ અથવા $f$ વિભાગના તત્વોના સંયોજનો વપરાતા નથી.
$1.$ એમોનિયાનું ઉત્પાદન $SO_2$ અને $N_2$ ના મિશ્રણમાંથી કરવામાં આવે છે.
$2.$ હેબર પ્રક્રમમાં $N_2/H_2$ ના મિશ્રણમાંથી $N_2H_2$ અને $N_2H_4$ બને છે.
$3.$ હેબર પ્રક્રમમાં ઉદ્દીપક તરીકે $d$ અથવા $f$ વિભાગના તત્વોના સંયોજનો વપરાતા નથી.
Difficult
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo