સરેરાશ વેગ અને સરેરાશ ઝડપ સમજાવો.

(N/A) જ્યારે કોઈ પદાર્થ ગતિમાં હોય,ત્યારે સમય સાથે તેનું સ્થાન બદલાય છે. તે કયા દરે તેનું સ્થાન બદલે છે તે બે રીતે શોધી શકાય છે.
જો આપણે માત્ર અંતરના સમય દરને ધ્યાનમાં લઈએ તો તે ઝડપ છે અને જો આપણે દિશા સાથે સ્થાનના સમય દરને ધ્યાનમાં લઈએ તો તે વેગ છે.
ઝડપ: પદાર્થ દ્વારા એકમ સમયમાં કાપેલા અંતરને ઝડપ કહે છે.
સરેરાશ ઝડપ: મુસાફરી દરમિયાન કાપેલું કુલ અંતર અને તે માટે લાગેલા કુલ સમયના ગુણોત્તરને સરેરાશ ઝડપ કહે છે.
તેનો $SI$ એકમ $m s^{-1}$ છે અને તે અદિશ રાશિ છે. તેથી,તેનું મૂલ્ય હંમેશા ધન હોય છે.
વેગ: એકમ સમયમાં થયેલા સ્થાનાંતરને વેગ કહે છે. તે સદિશ રાશિ છે.
સરેરાશ વેગને સ્થાનમાં થતો ફેરફાર અથવા સ્થાનાંતર $(\Delta x)$ ને તે સ્થાનાંતર માટે લાગેલા સમયગાળા $(\Delta t)$ વડે ભાગતા મળે છે:
$\bar{v} = \frac{x_{2} - x_{1}}{t_{2} - t_{1}} = \frac{\Delta x}{\Delta t}$
જ્યાં $x_{2}$ અને $x_{1}$ એ અનુક્રમે $t_{2}$ અને $t_{1}$ સમયે પદાર્થના સ્થાન છે. વેગનો $SI$ એકમ $m s^{-1}$ છે,જોકે રોજિંદા વ્યવહારમાં $km h^{-1}$ નો ઉપયોગ થાય છે.
સુરેખ પથ પરની ગતિ માટે,સદિશની દિશાને '$+$' અને '$-$' ચિહ્નો દ્વારા દર્શાવી શકાય છે અને આપણે વેગ માટે સદિશ સંકેતનો ઉપયોગ કરવાની જરૂર નથી.
સરેરાશ વેગનું મૂલ્ય ધન,ઋણ અથવા શૂન્ય હોઈ શકે છે.
સરેરાશ ઝડપ હંમેશા સરેરાશ વેગના મૂલ્ય જેટલી અથવા તેનાથી વધારે હોય છે. નિયમિત ગતિ માટે,દરેક ક્ષણે વેગ એ સરેરાશ વેગ જેટલો જ હોય છે.
આકૃતિમાં કારની ગતિ માટેનો $x-t$ આલેખ દર્શાવેલ છે,જેમાં સરેરાશ વેગની ગણતરી કરવા માટે $t = 5 \ s$ અને $t = 7 \ s$ વચ્ચેનો ભાગ દર્શાવેલ છે.