જ્યારે પ્રમાણિત હાઇડ્રોજન ઇલેક્ટ્રોડને કેથોડ તરીકે લેવામાં આવે ત્યારે કોઈપણ કોષનો કોષ પોટેન્શિયલ નક્કી કરવાની પદ્ધતિ યોગ્ય ઉદાહરણ સાથે સમજાવો.
(N/A) $298 \ K$ તાપમાને,પ્રમાણિત હાઇડ્રોજન ઇલેક્ટ્રોડ $(SHE)$ ને કેથોડ (સંદર્ભ અર્ધ-કોષ) તરીકે અને બીજા અર્ધ-કોષને એનોડ તરીકે લઈને બનાવેલા કોષનો $EMF$,બીજા અર્ધ-કોષનો રિડક્શન પોટેન્શિયલ આપે છે.
સામાન્ય કોષનું નિરૂપણ:
$M_{(s)} | M_{(aq)}^{n+} (1 \ M) || H_{(aq)}^{+} (1 \ M) | \frac{1}{2} H_{2_{(g)}} (1 \ bar) | Pt_{(s)}$
સૂત્ર $E^{\circ}_{cell} = E^{\circ}_{cathode} - E^{\circ}_{anode}$ નો ઉપયોગ કરતા,કારણ કે $E^{\circ}_{cathode} = E^{\circ}_{H^{+}/H_2} = 0.0 \ V$,તેથી $E^{\circ}_{cell} = -E^{\circ}_{anode}$ મળે છે.
ઉદાહરણ: ઝિંક અર્ધ-કોષ એનોડ તરીકે અને $SHE$ કેથોડ તરીકે:
$Zn_{(s)} | Zn_{(aq)}^{2+} (1 \ M) || H_{(aq)}^{+} (1 \ M) | H_{2_{(g)}} (1 \ bar) | Pt_{(s)}$
માપવામાં આવેલ $E^{\circ}_{cell}$ નું મૂલ્ય $-0.76 \ V$ છે. તેથી,$Zn^{2+}/Zn$ નો પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ $E^{\circ}_{Zn^{2+}/Zn} = -0.76 \ V$ થાય છે.
જ્યારે $SHE$ જમણી બાજુ (કેથોડ) પર હોય,ત્યારે બીજો અર્ધ-કોષ એનોડ તરીકે વર્તે છે અને જો ધાતુ હાઇડ્રોજન કરતા વધુ સક્રિય હોય તો કોષ પોટેન્શિયલ ઋણ મળે છે.
કેથોડ પ્રક્રિયા: $H^{+}_{(aq, 1 \ M)} + e^{-} \rightarrow \frac{1}{2} H_{2_{(g)}} (1 \ bar)$
સમગ્ર પ્રક્રિયા: $Zn_{(s)} + 2H^{+}_{(aq)} \rightarrow Zn^{2+}_{(aq)} + H_{2_{(g)}}$
સામાન્ય કોષનું નિરૂપણ:
$M_{(s)} | M_{(aq)}^{n+} (1 \ M) || H_{(aq)}^{+} (1 \ M) | \frac{1}{2} H_{2_{(g)}} (1 \ bar) | Pt_{(s)}$
સૂત્ર $E^{\circ}_{cell} = E^{\circ}_{cathode} - E^{\circ}_{anode}$ નો ઉપયોગ કરતા,કારણ કે $E^{\circ}_{cathode} = E^{\circ}_{H^{+}/H_2} = 0.0 \ V$,તેથી $E^{\circ}_{cell} = -E^{\circ}_{anode}$ મળે છે.
ઉદાહરણ: ઝિંક અર્ધ-કોષ એનોડ તરીકે અને $SHE$ કેથોડ તરીકે:
$Zn_{(s)} | Zn_{(aq)}^{2+} (1 \ M) || H_{(aq)}^{+} (1 \ M) | H_{2_{(g)}} (1 \ bar) | Pt_{(s)}$
માપવામાં આવેલ $E^{\circ}_{cell}$ નું મૂલ્ય $-0.76 \ V$ છે. તેથી,$Zn^{2+}/Zn$ નો પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ $E^{\circ}_{Zn^{2+}/Zn} = -0.76 \ V$ થાય છે.
જ્યારે $SHE$ જમણી બાજુ (કેથોડ) પર હોય,ત્યારે બીજો અર્ધ-કોષ એનોડ તરીકે વર્તે છે અને જો ધાતુ હાઇડ્રોજન કરતા વધુ સક્રિય હોય તો કોષ પોટેન્શિયલ ઋણ મળે છે.
કેથોડ પ્રક્રિયા: $H^{+}_{(aq, 1 \ M)} + e^{-} \rightarrow \frac{1}{2} H_{2_{(g)}} (1 \ bar)$
સમગ્ર પ્રક્રિયા: $Zn_{(s)} + 2H^{+}_{(aq)} \rightarrow Zn^{2+}_{(aq)} + H_{2_{(g)}}$
Explore More
Similar Questions
$25 \, ^oC$ તાપમાને $1 \, M \, Y^{-}$ અને $1 \, M \, Z^{-}$ ના મિશ્રણ ધરાવતા દ્રાવણમાંથી $1 \, atm$ દબાણે વાયુ $X$ પસાર કરવામાં આવે છે. જો રિડક્શન પોટેન્શિયલનો ક્રમ $Z > Y > X$ હોય,તો
MediumIIT 1999
View Solutionનીચેના $E^o$ મૂલ્યોના આધારે,સૌથી પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા કયો છે?
$[Fe(CN)_6]^{4-} \to [Fe(CN)_6]^{3-} + e^-; E^o = -0.35 \ V$
$Fe^{2+} \to Fe^{3+} + e^-; E^o = -0.77 \ V$
$[Fe(CN)_6]^{4-} \to [Fe(CN)_6]^{3-} + e^-; E^o = -0.35 \ V$
$Fe^{2+} \to Fe^{3+} + e^-; E^o = -0.77 \ V$
MediumAIPMT 2008
View Solution${25 \, ^\circ C}$ તાપમાને $Li^+/Li$,$Ba^{2+}/Ba$,$Na^+/Na$ અને $Mg^{2+}/Mg$ ના પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ અનુક્રમે $-3.05 \, V$,$-2.73 \, V$,$-2.71 \, V$ અને $-2.36 \, V$ છે. નીચેનામાંથી સૌથી પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા કયો છે?
Medium
View Solution$298 \ K$ તાપમાને નીચેની અર્ધ-કોષ પ્રક્રિયાઓ માટે પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ નીચે મુજબ છે:
$Zn^{2+}_{(aq)} + 2e^{-} \rightarrow Zn_{(s)} ; \quad E^{\circ} = -0.762 \ V$
$Cr^{3+}_{(aq)} + 3e^{-} \rightarrow Cr_{(s)} ; \quad E^{\circ} = -0.740 \ V$
$2H^{+}_{(aq)} + 2e^{-} \rightarrow H_{2(g)} ; \quad E^{\circ} = 0.0 \ V$
$F_{2(g)} + 2e^{-} \rightarrow 2F^{-}_{(aq)} ; \quad E^{\circ} = 2.87 \ V$
આપેલ પૈકી કયો પદાર્થ સૌથી પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે?
$Zn^{2+}_{(aq)} + 2e^{-} \rightarrow Zn_{(s)} ; \quad E^{\circ} = -0.762 \ V$
$Cr^{3+}_{(aq)} + 3e^{-} \rightarrow Cr_{(s)} ; \quad E^{\circ} = -0.740 \ V$
$2H^{+}_{(aq)} + 2e^{-} \rightarrow H_{2(g)} ; \quad E^{\circ} = 0.0 \ V$
$F_{2(g)} + 2e^{-} \rightarrow 2F^{-}_{(aq)} ; \quad E^{\circ} = 2.87 \ V$
આપેલ પૈકી કયો પદાર્થ સૌથી પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે?
નીચેનામાંથી કોની ખનિજ એસિડમાંથી $H_2$ મુક્ત કરવાની વૃત્તિ સૌથી ઓછી છે?
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo