વનસ્પતિઓમાં પાણીના વહન માટે બાષ્પોત્સર્જન ખેંચાણ (transpiration pull) મોડેલનું વર્ણન કરો. બાષ્પોત્સર્જનને અસર કરતા પરિબળો કયા છે? તે વનસ્પતિઓ માટે કેવી રીતે ઉપયોગી છે?

(N/A) ઊંચા વૃક્ષોમાં,પર્ણોના વાયુરંધ્રો (stomatal pores) દ્વારા થતા બાષ્પોત્સર્જન અથવા પાણીના વ્યય દ્વારા ઉત્પન્ન થતા બાષ્પોત્સર્જન ખેંચાણની મદદથી પાણી ઉપર ચઢે છે. આને પાણીના વહનનું સંસક્તિ-તણાવ (cohesion-tension) મોડેલ કહેવામાં આવે છે.
દિવસ દરમિયાન,બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા ગુમાવાયેલ પાણી (પર્ણો દ્વારા વાતાવરણમાં) રક્ષક કોષો અને અન્ય અધિસ્તરીય કોષોને શિથિલ બનાવે છે. તેઓ બદલામાં જલવાહક (xylem) માંથી પાણી લે છે. આ પ્રક્રિયા પ્રકાંડ દ્વારા પર્ણોની સપાટીથી મૂળના છેડા સુધી જલવાહક નલિકાઓમાં ઋણ દબાણ અથવા તણાવ પેદા કરે છે.
પરિણામે,જલવાહકમાં રહેલું પાણી પ્રકાંડમાંથી એક સળંગ સ્તંભ તરીકે ખેંચાય છે. પાણીના અણુઓ અને જલવાહક નલિકાઓની કોષદીવાલ વચ્ચેના સંસક્તિ (cohesion) અને આસક્તિ (adhesion) બળો પાણીના સ્તંભને તૂટતા અટકાવે છે.
બાષ્પોત્સર્જનને અસર કરતા પરિબળો:
$1$. બાહ્ય પરિબળો: પવનની ગતિ,પ્રકાશ,ભેજ અને તાપમાન.
$2$. વનસ્પતિજન્ય પરિબળો: કેનોપીનું બંધારણ,વાયુરંધ્રોની સંખ્યા અને વિતરણ,વનસ્પતિની પાણીની સ્થિતિ અને ખુલ્લા વાયુરંધ્રોની સંખ્યા.
વનસ્પતિ માટે ઉપયોગિતા:
$1$. તે જમીનમાંથી વિવિધ વનસ્પતિ ભાગોમાં ખનિજોના શોષણ અને વહનમાં મદદ કરે છે.
$2$. બાષ્પોત્સર્જન વનસ્પતિ પર ઠંડકની અસર કરે છે.
$3$. તે કોષોને સ્ફીત (turgid) રાખીને વનસ્પતિનો આકાર અને બંધારણ જાળવવામાં મદદ કરે છે.
$4$. તે પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે પાણી પૂરું પાડે છે.