વિઘટન (Decomposition) ની વ્યાખ્યા આપો અને વિઘટનની પ્રક્રિયાઓ તથા નીપજોનું વર્ણન કરો.

(N/A) વિઘટન એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં મૃત વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના શરીરના જટિલ કાર્બનિક પદાર્થો અથવા જૈવભારનું વિઘટકોની મદદથી $CO_{2}$,પાણી અને અન્ય પોષક તત્વો જેવા અકાર્બનિક કાચા માલસામાનમાં રૂપાંતર થાય છે.
વિઘટનમાં સામેલ વિવિધ પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. અવખંડન (Fragmentation): આ વિઘટનની પ્રક્રિયાનું પ્રથમ સોપાન છે. તેમાં અળસિયા જેવા મૃતોપજીવીઓ દ્વારા મૃત અવશેષો (detritus) ના નાના ટુકડા કરવામાં આવે છે.
$2$. નિક્ષાલન (Leaching): આ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં પાણીમાં દ્રાવ્ય પોષક તત્વો જમીનના નીચેના સ્તરોમાં ઉતરી જાય છે અને અનુપલબ્ધ ક્ષારો તરીકે જમા થાય છે.
$3$. અપચય (Catabolism): આ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં બેક્ટેરિયા અને ફૂગ વિવિધ ઉત્સેચકો દ્વારા મૃત અવશેષોનું સરળ અકાર્બનિક પદાર્થોમાં વિઘટન કરે છે.
$4$. હ્યુમિફિકેશન (Humification): આ સોપાનમાં ઘેરા રંગના,અસ્ફટિકમય,કલીલમય પદાર્થનું નિર્માણ થાય છે જેને હ્યુમસ કહે છે,જે વનસ્પતિઓ માટે પોષક તત્વોનો સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
$5$. ખનીજીકરણ (Mineralization): હ્યુમસનું સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા વધુ વિઘટન થાય છે,જેના પરિણામે જમીનમાં અકાર્બનિક પોષક તત્વો મુક્ત થાય છે. હ્યુમસમાંથી અકાર્બનિક પોષક તત્વો મુક્ત થવાની આ પ્રક્રિયાને ખનીજીકરણ કહે છે.
વિઘટનની અંતિમ નીપજોમાં હ્યુમસ (પોષક તત્વોથી ભરપૂર પદાર્થ) અને $CO_{2}$,પાણી તથા વિવિધ ખનીજ પોષક તત્વો જેવા અકાર્બનિક કાચા માલસામાનનો સમાવેશ થાય છે.