ઇલેક્ટ્રોલાઇટના દ્રાવણ માટે વાહકતા (conductivity) અને મોલર વાહકતા (molar conductivity) વ્યાખ્યાયિત કરો. સાંદ્રતા સાથે તેમના ફેરફારોની ચર્ચા કરો.

(N/A) દ્રાવણની વાહકતાને $1 \, cm$ લંબાઈ અને $1 \, cm^2$ આડછેદના ક્ષેત્રફળ ધરાવતા દ્રાવણની વાહકતા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. અવરોધકતાના વ્યસ્તને વાહકતા અથવા વિશિષ્ટ વાહકતા કહેવામાં આવે છે. તેને $\kappa$ સંજ્ઞા દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. જો $\rho$ અવરોધકતા હોય,તો આપણે લખી શકીએ:
$\kappa = \frac{1}{\rho}$
કોઈપણ આપેલી સાંદ્રતા પર દ્રાવણની વાહકતા એ એકમ આડછેદના ક્ષેત્રફળ અને એકમ લંબાઈના અંતરે બે પ્લેટિનમ ઇલેક્ટ્રોડ વચ્ચે રાખેલા દ્રાવણના એકમ કદની વાહકતા $(G)$ છે.
એટલે કે,$G = \kappa \frac{a}{l} = \kappa \cdot 1 = \kappa$
(કારણ કે $a = 1, l = 1$)
નિર્બળ અને પ્રબળ બંને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ માટે સાંદ્રતામાં ઘટાડો થવાથી વાહકતા હંમેશા ઘટે છે. આનું કારણ એ છે કે દ્રાવણમાં પ્રવાહનું વહન કરતા એકમ કદ દીઠ આયનોની સંખ્યા સાંદ્રતામાં ઘટાડો થવાથી ઘટે છે.
મોલર વાહકતા:
આપેલી સાંદ્રતા પર દ્રાવણની મોલર વાહકતા એ $1 \, mole$ ઇલેક્ટ્રોલાઇટ ધરાવતા દ્રાવણના $V$ કદની વાહકતા છે,જે $A$ આડછેદના ક્ષેત્રફળ અને એકમ લંબાઈના અંતરે બે ઇલેક્ટ્રોડ વચ્ચે રાખવામાં આવે છે.
$\Lambda_m = \kappa \cdot \frac{A}{l}$
હવે,$l = 1$ અને $A = V$ ($1 \, mole$ ઇલેક્ટ્રોલાઇટ ધરાવતું કદ).
$\therefore \Lambda_m = \kappa \cdot V$
સાંદ્રતામાં ઘટાડો થવાથી મોલર વાહકતા વધે છે. આનું કારણ એ છે કે મંદન કરવાથી એક મોલ ઇલેક્ટ્રોલાઇટ ધરાવતા દ્રાવણનું કુલ કદ $V$ વધે છે.
પ્રબળ અને નિર્બળ ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ માટે $\sqrt{c}$ સાથે $\Lambda_m$ નો ફેરફાર નીચેના આલેખમાં દર્શાવેલ છે: