$0.5\, m$ લાંબો ખેંચાયેલો તાર નીચે આપેલ આકૃતિ $(A)$ અને $(B)$ માં દર્શાવ્યા મુજબ બે અલગ-અલગ સ્થિતિમાં કંપન કરે છે:
$(i)$ જો સ્થિતિ $(A)$ માં ઉત્પન્ન થતા તરંગની તરંગલંબાઈ $1\, m$ હોય,તો આકૃતિની સ્થિતિ $(B)$ માં ઉત્પન્ન થતા તરંગની તરંગલંબાઈ કેટલી હશે?
$(ii)$ કયા કિસ્સામાં ઉત્પન્ન થતો અવાજ વધુ મોટો (loud) હશે? તમારા જવાબ માટે કારણ આપો.
$(iii)$ કયા કિસ્સામાં ઉત્પન્ન થતા અવાજની પિચ (pitch) વધુ હશે? તમારા જવાબ માટે કારણ આપો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) $(i)$ સ્થિતિ $(A)$ માં,તાર એક લૂપમાં કંપન કરે છે,તેથી લંબાઈ $L = \lambda/2$,જેનો અર્થ છે કે $\lambda = 2L = 2 \times 0.5\, m = 1\, m$. સ્થિતિ $(B)$ માં,તાર બે લૂપમાં કંપન કરે છે,તેથી લંબાઈ $L = \lambda'$. આમ,$\lambda' = L = 0.5\, m$. તેથી,સ્થિતિ $(B)$ માં તરંગલંબાઈ $0.5\, m$ છે.
$(ii)$ સ્થિતિ $(A)$ માં ઉત્પન્ન થતો અવાજ વધુ મોટો (loud) છે. આનું કારણ એ છે કે સ્થિતિ $(A)$ માં તરંગનો કંપવિસ્તાર (મધ્યસ્થ સ્થાનથી મહત્તમ સ્થાનાંતર) સ્થિતિ $(B)$ કરતા વધારે છે. અવાજની પ્રબળતા (loudness) કંપવિસ્તારના વર્ગના સમપ્રમાણમાં હોવાથી,સ્થિતિ $(A)$ માં અવાજ વધુ મોટો સંભળાય છે.
$(iii)$ સ્થિતિ $(B)$ માં ઉત્પન્ન થતા અવાજની પિચ વધુ છે. આનું કારણ એ છે કે પિચ સીધી રીતે ધ્વનિ તરંગની આવૃત્તિ સાથે સંબંધિત છે. આકૃતિ પરથી જોઈ શકાય છે કે સ્થિતિ $(B)$ માં બે લૂપ છે,જેનો અર્થ છે કે તે સ્થિતિ $(A)$ ની તુલનામાં વધુ આવૃત્તિ પર કંપન કરે છે,જેમાં માત્ર એક જ લૂપ છે. ઉચ્ચ આવૃત્તિને કારણે પિચ વધુ હોય છે.

Explore More

Similar Questions

નોટ (Note) એ એક એવો અવાજ છે જે:

અલ્ટ્રાસાઉન્ડના બે ઉપયોગો જણાવો.

એક છોકરી $12 \,m \times 12 \,m$ ના પરિમાણ ધરાવતા બગીચાની વચ્ચે બેઠી છે. તેની ડાબી બાજુએ બગીચાને અડીને એક ઇમારત છે અને જમણી બાજુએ બગીચાને અડીને એક રસ્તો છે. રસ્તા પર ફટાકડા દ્વારા અવાજ ઉત્પન્ન થાય છે. શું છોકરી માટે આ અવાજનો પડઘો સાંભળવો શક્ય છે? તમારા જવાબની સમજૂતી આપો.

$(a)$ શા માટે ધ્વનિ તરંગોને યાંત્રિક તરંગો કહેવામાં આવે છે? આ તરંગોના પરાવર્તનના બે વ્યવહારુ ઉપયોગો જણાવો.
$(b)$ એક પથ્થરને $125 \ m$ ઊંચા ટાવરની ટોચ પરથી ટાવરના પાયામાં રહેલા પાણીના તળાવમાં ફેંકવામાં આવે છે. ટોચ પર છબછબિયાંનો અવાજ ક્યારે સંભળાશે? $(g = 10 \ m s^{-2}$ અને ધ્વનિની ઝડપ $= 340 \ m s^{-1})$

નીચે આપેલ વિધાન ખરું છે કે ખોટું તે જણાવો:
$0.01 \, s$ ના આવર્તકાળ ધરાવતા ધ્વનિ ઉત્પન્ન કરતા પદાર્થની આવૃત્તિ $100 \, Hz$ છે.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo