$(a)$ લાંબા સમય સુધી ખાતરોનો ઉપયોગ જમીનનું પ્રદૂષણ ફેલાવે છે. સમજાવો.
$(b)$ જળ પ્રદૂષણ જમીનનું પ્રદૂષણ પ્રેરે છે. આ વિધાનને યોગ્ય ઠેરવો.

(N/A) લાંબા સમય સુધી ખાતરો અને જંતુનાશકોનો અતિશય ઉપયોગ નીચે મુજબ જમીનનું પ્રદૂષણ ફેલાવે છે:
$(i)$ તે જમીનના ઉપયોગી સૂક્ષ્મજીવો,જેમ કે નાઈટ્રોજન સ્થાપિત કરતા બેક્ટેરિયા અને અળસિયાનો નાશ કરે છે,જે જમીનની ફળદ્રુપતા જાળવવા માટે આવશ્યક છે.
$(ii)$ તે જમીનનું કુદરતી બંધારણ નષ્ટ કરે છે અને જમીનની $pH$ માં ફેરફાર કરે છે,જેનાથી તે વધુ પડતી એસિડિક અથવા બેઝિક બને છે,જે છોડના વિકાસ માટે હાનિકારક છે.
$(iii)$ તે ઝેરી રસાયણોના સંચય તરફ દોરી જાય છે,જેનાથી આહાર શૃંખલામાં જૈવિક વિશાલન (biological magnification) થાય છે.
$(b)$ જળ પ્રદૂષણ નીચેની પ્રક્રિયાઓ દ્વારા જમીનનું પ્રદૂષણ ફેલાવે છે:
$(i)$ દૂષિત પાણી દ્વારા સિંચાઈ: જ્યારે જળાશયો ઔદ્યોગિક કચરા અથવા ગટરના પાણીથી પ્રદૂષિત થાય છે,ત્યારે આ પાણીનો સિંચાઈ માટે ઉપયોગ કરવાથી ઝેરી ભારે ધાતુઓ અને રસાયણો સીધા જમીનમાં જમા થાય છે.
$(ii)$ વહેણ અને નિક્ષાલન: જળાશયોમાં રહેલા પ્રદૂષકો ભૂગર્ભ જળમાં ભળી શકે છે અથવા પૂર દરમિયાન જમીન પર જમા થઈ શકે છે,જેનાથી જમીન દૂષિત થાય છે.