$(a)$ શ્વેત પ્રકાશનું વિભાજન (dispersion) એટલે શું? આવા વિભાજનનું કારણ શું છે? કાચના પ્રિઝમ દ્વારા શ્વેત પ્રકાશનું વિભાજન દર્શાવતી આકૃતિ દોરો.
$(b)$ જ્યારે શ્વેત પ્રકાશ કાચના પ્રિઝમમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે તે વર્ણપટ (spectrum) ઉત્પન્ન કરી શકે છે,પરંતુ કાચનો સ્લેબ કોઈ વર્ણપટ ઉત્પન્ન કરતો નથી. આનું કારણ સમજાવો.

(N/A) વિભાજન: શ્વેત પ્રકાશનું તેના ઘટક સાત રંગોમાં વિભાજન થવાની ઘટનાને પ્રકાશનું વિભાજન કહે છે.
કારણ: સામાન્ય શ્વેત પ્રકાશ એ દ્રશ્ય વર્ણપટમાં ફેલાયેલી તરંગલંબાઇઓના તરંગોનું સંયોજન છે. શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ તમામ તરંગલંબાઇઓ માટે સમાન હોય છે,પરંતુ દ્રવ્ય માધ્યમમાં તે અલગ-અલગ તરંગલંબાઇઓ માટે અલગ-અલગ હોય છે. પરિણામે,જ્યારે પ્રકાશ પ્રિઝમમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે અલગ-અલગ રંગો અલગ-અલગ ખૂણે વિચલિત થાય છે. આને પ્રકાશનું વિભાજન કહે છે.
$(b)$ પ્રિઝમમાં,પ્રકાશનું વક્રીભવન બે ત્રાંસી સપાટીઓ પર થાય છે. શ્વેત પ્રકાશનું વિભાજન પ્રિઝમની પ્રથમ સપાટી પર થાય છે જ્યાં તેના ઘટક રંગો અલગ-અલગ ખૂણે વિચલિત થાય છે. બીજી સપાટી પર,આ વિભાજિત રંગો ફરીથી વક્રીભવન પામે છે અને વધુ અલગ પડે છે. પરંતુ લંબચોરસ કાચના સ્લેબમાં,પ્રકાશનું વક્રીભવન બે સમાંતર સપાટીઓ પર થાય છે. પ્રથમ સપાટી પર જોકે શ્વેત પ્રકાશ વક્રીભવન દરમિયાન તેના ઘટક રંગોમાં વિભાજિત થાય છે,પરંતુ આ વિભાજિત રંગો બીજી સમાંતર સપાટી પર વક્રીભવન પામ્યા પછી સમાંતર કિરણપુંજ તરીકે બહાર આવે છે,જે શ્વેત પ્રકાશનો આભાસ આપે છે.