$(a)$ એક આડા તાંબાના તારમાં પૂર્વથી પશ્ચિમ દિશામાં વિદ્યુત પ્રવાહ વહે છે. જ્યારે હોકાયંત્રની સોયને $(i)$ આ તારની નીચે,$(ii)$ આ તારની ઉપર મૂકવામાં આવે ત્યારે તમારા અવલોકનો સમજાવો. તમારા અવલોકનો પરથી તારણ કાઢો.
$(b)$ સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત વાહકને કારણે ઉદ્ભવતા ચુંબકીય ક્ષેત્રની પ્રબળતા કયા પરિબળો પર આધાર રાખે છે તે જણાવો. કોઈ બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઘટાડવા માટે આ પરિબળોમાં કેવો ફેરફાર કરવો જોઈએ?

(A) ઓર્સ્ટેડના પ્રયોગ અને જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમ મુજબ,જ્યારે પ્રવાહ પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ વહે છે,ત્યારે ચુંબકીય ક્ષેત્ર રેખાઓ તારની આસપાસ સમકેન્દ્રિત વર્તુળો બનાવે છે. $(i)$ જ્યારે હોકાયંત્રને તારની નીચે મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે સોયનો ઉત્તર ધ્રુવ દક્ષિણ તરફ વિચલિત થશે. $(ii)$ જ્યારે હોકાયંત્રને તારની ઉપર મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે સોયનો ઉત્તર ધ્રુવ ઉત્તર તરફ વિચલિત થશે. તારણ: ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશા વિદ્યુત પ્રવાહની દિશા અને તારની સાપેક્ષમાં બિંદુના સ્થાન પર આધાર રાખે છે.
$(b)$ સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત વાહકને કારણે ઉદ્ભવતા ચુંબકીય ક્ષેત્ર $(B)$ ની પ્રબળતા નીચેના પરિબળો પર આધાર રાખે છે: $(i)$ વિદ્યુત પ્રવાહનું મૂલ્ય $(I)$: $B$ એ $I$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે. $(ii)$ વાહકથી લંબ અંતર $(r)$: $B$ એ $r$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે. કોઈ બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઘટાડવા માટે: $(i)$ વાહકમાંથી વહેતા વિદ્યુત પ્રવાહનું મૂલ્ય ઘટાડવું જોઈએ. $(ii)$ વાહકથી તે બિંદુનું લંબ અંતર વધારવું જોઈએ.