$(a)$ મનુષ્યોમાં,નર વિષમયુગ્મી (heterogametic) અને માદા સમયુગ્મી (homogametic) હોય છે. સમજાવો. શું એવા કોઈ ઉદાહરણો છે જ્યાં નર સમયુગ્મી અને માદા વિષમયુગ્મી હોય?
$(b)$ અજાત બાળકની જાતિ કોણ નક્કી કરે છે તે પણ વર્ણવો. શું જાતિ નિર્ધારણમાં તાપમાનની કોઈ ભૂમિકા છે તે જણાવો.

(A) સમયુગ્મી અને વિષમયુગ્મી શબ્દો સજીવના આધારે વપરાય છે કે શું બધા જન્યુઓ એક સમાન પ્રકારના લિંગી રંગસૂત્ર ધરાવે છે (Homo = સમાન) અથવા બે અલગ પ્રકારના લિંગી રંગસૂત્રો ધરાવે છે (Hetero = અલગ).
$(i)$ મનુષ્યોમાં $XX/XY$ પ્રકારનું જાતિ નિર્ધારણ જોવા મળે છે,એટલે કે માદાઓ $X$ રંગસૂત્રની બે નકલો ધરાવે છે અને નર એક $X$ અને એક $Y$ રંગસૂત્ર ધરાવે છે.
$(ii)$ તેથી,માદા દ્વારા ઉત્પન્ન થતા અંડકોષો સમાન લિંગી રંગસૂત્ર,એટલે કે $X$ ધરાવે છે.
$(iii)$ બીજી તરફ,શુક્રકોષો બે અલગ પ્રકારના રંગસૂત્રો ધરાવે છે,એટલે કે $50\%$ શુક્રકોષો $X$ અને $50\%$ $Y$ રંગસૂત્ર ધરાવે છે. તેથી,શુક્રકોષો લિંગી રંગસૂત્રના બંધારણની દ્રષ્ટિએ અલગ હોય છે. મનુષ્યોમાં,માદા સમયુગ્મી $(XX)$ અને નર વિષમયુગ્મી $(XY)$ ગણાય છે.
હા,એવા ઉદાહરણો છે જ્યાં નર સમયુગ્મી અને માદા વિષમયુગ્મી હોય છે. કેટલાક પક્ષીઓમાં જાતિ નિર્ધારણની પદ્ધતિ $ZZ$ (નર) અને $ZW$ (માદા) દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
$(b)$ નિયમ મુજબ,વિષમયુગ્મી સજીવ અજાત બાળકની જાતિ નક્કી કરે છે. મનુષ્યોમાં,નર વિષમયુગ્મી હોવાથી,પિતા બાળકની જાતિ નક્કી કરે છે,માતા નહીં. મગર જેવા કેટલાક પ્રાણીઓમાં,તાપમાન જાતિ નિર્ધારણમાં ભૂમિકા ભજવે છે. નીચું તાપમાન માદા સંતતિના ઉછેરને પ્રોત્સાહન આપે છે,જ્યારે ઊંચું તાપમાન નર સંતતિના ઉછેર તરફ દોરી જાય છે.