$HCl$ ની બનાવટ,ગુણધર્મો અને ઉપયોગો જણાવો.

(N/A) બનાવટ: પ્રયોગશાળામાં સોડિયમ ક્લોરાઈડને સાંદ્ર $H_{2}SO_{4}$ સાથે ગરમ કરીને $HCl$ બનાવી શકાય છે.
$NaCl + H_{2}SO_{4} \xrightarrow{420 \ K} NaHSO_{4} + HCl$
$NaHSO_{4} + NaCl \xrightarrow{823 \ K} Na_{2}SO_{4} + HCl$
$HCl$ વાયુને સાંદ્ર $H_{2}SO_{4}$ માંથી પસાર કરીને શુદ્ધ કરી શકાય છે.
ગુણધર્મો:
ભૌતિક ગુણધર્મો: તે રંગવિહીન અને તીવ્ર વાસવાળો વાયુ છે.
તે સહેલાઈથી રંગવિહીન પ્રવાહીમાં (ઉત્કલનબિંદુ $189 \ K$) પ્રવાહીકરણ પામે છે અને સફેદ સ્ફટિકમય ઘનમાં (ઠારબિંદુ $159 \ K$) ઠારણ પામે છે.
તે પાણીમાં સંપૂર્ણ દ્રાવ્ય છે અને નીચે દર્શાવ્યા મુજબ આયનીકરણ પામે છે:
$HCl(g) + H_{2}O(l) \rightarrow H_{3}O^{+}(aq) + Cl^{-}(aq), \ K_{a} = 10^{7}$
વિયોજન અચળાંક $(K_{a})$ નું ઊંચું મૂલ્ય સૂચવે છે કે તે પાણીમાં પ્રબળ ઍસિડ તરીકે વર્તે છે.
રાસાયણિક ગુણધર્મો: $HCl$ એ $NH_{3}$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે અને $NH_{4}Cl$ ના સફેદ ધૂમાડા આપે છે.
$NH_{3} + HCl \rightarrow NH_{4}Cl$
જ્યારે ત્રણ ભાગ સાંદ્ર $HCl$ અને એક ભાગ સાંદ્ર $HNO_{3}$ ને મિશ્ર કરવામાં આવે તો એક્વારીજીયા (અમ્લરાજ) બને છે,જે ઉમદા ધાતુઓ દા.ત.,સોનું,પ્લેટિનમને ઓગાળવામાં ઉપયોગી થાય છે.
$Au + 4H^{+} + NO_{3}^{-} + 4Cl^{-} \rightarrow AuCl_{4}^{-} + NO + 2H_{2}O$
$3Pt + 16H^{+} + 4NO_{3}^{-} + 18Cl^{-} \rightarrow 3PtCl_{6}^{2-} + 4NO + 8H_{2}O$
હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ નિર્બળ ઍસિડ સંયોજનોના ક્ષારોનું વિઘટન કરે છે. દા.ત.,કાર્બોનેટ,હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ,સલ્ફાઈટ સંયોજનો વગેરે.
$Na_{2}CO_{3} + 2HCl \rightarrow 2NaCl + H_{2}O + CO_{2}$
$NaHCO_{3} + HCl \rightarrow NaCl + H_{2}O + CO_{2}$
$Na_{2}SO_{3} + 2HCl \rightarrow 2NaCl + H_{2}O + SO_{2}$
ઉપયોગો:
$(i)$ ક્લોરિન,$NH_{4}Cl$ અને ગ્લુકોઝના (મકાઈ સ્ટાર્ચમાંથી) ઉત્પાદનમાં.
(ii) હાડકામાંથી ગુંદરના નિષ્કર્ષણ માટે અને અસ્થિ કોલસાના (bone black) શુધ્ધીકરણ માટે.
(iii) ઔષધોમાં અને પ્રયોગશાળાના પ્રક્રિયક તરીકે.